Հայաստանը դեպի երաշխավորված պատերազմ՝ Փաշինյանի քաղաքականության հետևանքով

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մի կողմից իր կուսակցականներին համոզելու փորձ է անում, թե հունիսի 7-ի ընտրություններում 65 տոկոս կստանան, մյուս կողմից՝ անհանգիստ է և վախեցած ջղաձգվում։ Նա հերթական անգամ հայ ժողովրդին սպառնում է նոր պատերազմով՝ գրեթե բառացի ասելով, թե եթե իրեն չընտրեն, պատերազմ է լինելու։

Այսպիսի սպառնալիքը, եթե Փաշինյանը իրոք այդքան վստահ է իր 65 տոկոսանոց հաղթանակի նկատմամբ, ապա ինչո՞ւ է խեղճ ժողովրդին պատերազմով սպառնում։ Նման ջղաձգումը բավարար է ցույց տալու համար, որ իշխանությունը խիստ անհանգստացած է վերահաս պարտությամբ և փորձում է պատերազմի շանտաժով իրավիճակը փրկել։

Այսպիսի վարքագիծը ոչ միայն անհեռատես է, այլև ծավալում է ագրեսիայի սպառնալիքը։ Փաշինյանի անհեռատես ու արկածախնդիր քայլերի պատճառով Հայաստանը արդեն իսկ աչք չի բացում պատերազմներից ու կորուստներից։ Բայց ամենազավեշտալին այն է, որ Ալիևի բարեհաճությանը հանձնվելը, անվերջ զիջելն ու նվաստանալը Նիկոլը համարում է խաղաղություն։ Իրականում ագրեսորին զսպելու այս հանձնվողական քաղաքականությունն է պատերազմով ականապատում Հայաստանի ապագան։

Ալիևի պահանջները Հայաստանից անվերջ են, և Բաքվի բռնապետը բավարարված կլինի միայն այն ժամանակ, երբ Հայաստանը դառնա Արևմտյան Ադրբեջան։ Այդ ռազմավարության մասին բացահայտ հայտարարվում է Բաքվից։ Ալիևը ՔՊ-ական իշխանության ջանքերի շնորհիվ թուլացած, պառակտված ու միայնակ մնացած Հայաստանի նկատմամբ ագրեսիայի չի դիմում այն պատճառով, որ Փաշինյանը բավարարել ու պատրաստակամություն է հայտնում առաջիկայում էլ բավարարել նրա բոլոր պահանջները։

Ալիևին զսպելու, անվտանգություն ու իրական խաղաղություն ապահովելու համար երկու կարևոր գործոն կա՝ Հայաստանի տնտեսական և ռազմական պոտենցիալի մեծացում ու միջազգային երաշխիքների գործարկում։ Առանց վերոհիշյալ 2 գործոնի ապահովման, Ալիևի ու Փաշինյանի կողմից ստորագրված որևէ թղթի կտոր չի կարող երաշխիք լինել որևէ տիպի խաղաղության համար։

Հայաստանը Արևմտյան Ադրբեջան դարձնելու ճանապարհին յուրաքանչյուր խոչընդոտի դեպքում Ալիևը սպառնալու է պատերազմ սանձազերծել։ Քանի որ Փաշինյանը պատրաստակամություն է հայտնում այս ճանապարհին բավարարել Ալիևի բոլոր պահանջները, ուստի ավտոմատ դառնում է Ալիևի սրտի վարչապետն ու թեկնածուն։ Պատկերավոր ասած՝ Նիկոլ Փաշինյանը ձգտում է դառնալ ոչ թե Հայաստանի վարչապետ, այլ Արևմտյան Ադրբեջանի քյոխվա։

Նիկոլ Փաշինյանի հանձնվողական քաղաքականությունը Հայաստանին տանում է ոչ թե «հավերժական խաղաղության», այլ՝ երաշխավորված պատերազմի։

Պետության գոյության հարցը՝ քաղաքական քննարկումների հիմքում

Հայաստանի հասարակությունը այսօր գտնվում է պատմականորեն կարևոր պահի։ Ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը սկսել են ծրագրային քննարկումներ, որոնք ուղղված են մեր պետության անվտանգության, բարեկեցության, արդարության և զարգացման հարցերին։ Սակայն այս քննարկումների հաջողությունը և արդյունավետությունը կախված են մի շատ ավելի հիմնարար խնդրի լուծումից։

Իրականում, մենք պետք է առաջին հերթին ապահովենք, որ մեր պետությունը շարունակի գոյություն ունենալ։ Քանի դեռ այս հիմնարար հարցը չլուծված է, մնացած բոլոր քննարկումները ժամանակավրեպ են և կորցնում են իրենց իմաստը։

Հասարակությունը, իմ կարծիքով, արդեն իսկ ակնհայտորեն գիտակցում է այսօրվա Հայաստանին սպառնող վտանգի իրական մասշտաբները։ Քաղաքական ուժերը պետք է այս իրողությունը դարձնեն ընտրողի հետ հարաբերությունների հիմնաքարը։ Պետք է հասկանալ, որ ընտրողը պատկերացնում է իրավիճակի լրջությունը, և այդ պատճառով նրան պետք է ներկայացնել ոչ թե հրապարակային ռետորիկա, այլ կոնկրետ լուծումներ։

Սակայն մենք դեռ ունենք լուրջ խնդիր։ Մեր հասարակության 70-80 տոկոսի համար պետք է հասանելի դարձնել մի պարզ, բայց կենսականորեն կարևոր հանգամանքը․ որպեսզի հայկական պետությունը շարունակի գոյություն ունենալ, անհրաժեշտ է փոխել իշխանությունները։

Այս հարցը պետք է դառնա քաղաքական դաշտի կենտրոնական թեման։ Քանի դեռ մարդկանց մեծամասնությունը չի ընկալում այս պարզ ճշմարտությունը, մնացած բոլոր քննարկումները կլինեն ավերախոսություն։

Այս պայմանի կատարումից հետո, երբ հասարակությունը համաձայնի, որ գործող իշխանությունները պետք է հեռանան, ապա և միայն այնուհետև կարելի է ապահովորել իսկական քննարկումներ՝ բավականին հիմնավորված և արդյունավետ։ Այդ ժամանակ արդեն կարելի է համեմատել ծրագրային դրույթները և ապացուցել, թե ո’ր քաղաքական ուժն ավելի լավ լուծում է առաջարկում մեր պետության անվտանգության, բարեկեցության և զարգացման համար։

Այսպիսով, հաղթանակի բանալին ոչ թե ռետորիկայում, այլ հասարակությանը քննարկումների դաշտ ներքաշելու մեջ է։ Այս գործընթացը պետք է սկսվի հասարակական համաձայնությունից, որպեսզի պետությունը շարունակի գոյություն ունենալ, այս իշխանությունները պետք է հեռանան։ Երբ այս հիմնարար հարցը լուծվի, մենք կարող ենք անվտանգ և արդյունավետ կերպով քննարկել մեր պետության ապագայի մասին։

Ուժի և թույլի մասին

Երեկվա օրն ավարտեց սիբեխով, և այսօր սկսվում է «ուժեղի և թույլի» մասին սիբեխային դատողությունների շարունակությունը։ Իմ կարծիքով, իսկական ուժը չի բացահայտվի ռազմական հաղթանակներով կամ իշխանական պաշտոնների բարձր աստիճաններով։

Այսպես, իմ կարծիքով՝

1. Ուժեղ գործիչը նա է, ով կհասկանար ընթացքը և կընդուներ պատերազմը շուտ կանգնեցնելու առաջարկը՝ փրկելով հազարավոր կյանքեր և պահպանելով ազգային արժանապատվությունը։
2. Ուժեղ ղեկավարը մարդ բռնելու մոլուցքով չի ապրի և քննիչով չի վախեցնի ուրիշներին։ Նրա գործողությունները կառուցված կլինեն օրինաչափության և արդարության սկզբունքների վրա։
3. Ուժեղ ղեկավարը կոչ չի անի տնից կասկա, բուշլատ վերցրեք ու գնացեք զոհվեք։ Նա կապահովի խաղաղություն և անվտանգություն՝ իր ժողովրդին ոչ թե պատերազմի, այլ զարգացման և բարգավաճման ճանապարհով առաջ տանելով։
4. Ուժեղ ղեկավարը, իր իշխանության օրոք անծայրածիր Եռաբլուր ստեղծելուց հետո, մի ամբողջ սերունդ զոհելուց հետո ինքնամոռաց քեֆերի չի տրվի։ Նրա հոգին կլինի ծանր, և նրա գործողությունները՝ ուղղված կլինեն այն սերունդների ապագան ապահովելուն, որոնց համար նա այդ զոհերը պահանջել է։
5. Ուժեղ ղեկավարը կեղծ պատարագներ չի խրախուսի։ Նա կվերահսկի իր գործողությունների բովանդակությունը՝ ապահովելով, որ դրանք համապատասխանեն իր խոսքի և արժեքների։
6. Ուժեղ ղեկավարը կկարևորի իր խոսքի արժեքը և հանրությանը չի ներկայանա փողոցային բառապաշարով։ Նրա հաղորդագրությունները կլինեն մտածված, հստակ և ուղղված լսողին։

Այսպիսով, իսկական ուժը ոչ թե իշխանության գագաթնակետին հասնելն է, այլ այդ իշխանությունը կիրառելը՝ ազգի շահերը պաշտպանելու, խաղաղություն հաստատելու և ժողովրդի բարեկեցությունը ապահովելու համար։

Իսկ ես, որպես մեկը, ով ականատես է եղել այս երկրի պատմության վերջին տարիներին, կարող եմ ասել, որ այս հարցում ճշմարտությունը շատ ավելի խորն է, քան պարզապես «ուժեղ» կամ «թույլ» լինելը։ Այն կապված է պատասխանատվության, ինքնաքննադատության և ապագայի նկատմամբ իրական խորհրդատվության հետ։

Իլյա Երկրորդի մահը և Վրաց եկեղեցու ապագան

Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցին կորցրեց իր ղեկավարին՝ կաթողիկոս-պատրիարք Իլյա Երկրորդին, որը մահացավ 93 տարեկան հասակում՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։ Նրա մահը նշանակում է վրաց եկեղեցու համար նոր դարաշրջանի սկիզբ, որի ապագան կախված է բազմաթիվ գործոններից, ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին։

Իլյա Երկրորդը ավարտեց 1977 թվականից սկսած իր 50 տարվա կառավարումը, որը համընկավ վրաց ժողովրդի համար շատ դժվար և պատմականորեն կարևոր ժամանակահատվածի հետ։ Նրա օրոք Վրաստանում տեղի ունեցավ ուղղափառության վերածնունդ, նա դարձավ միջնորդ՝ խաղաղություն հաստատելու համար քաղաքական կուսակցությունների միջև, և հակառակորեն՝ հստակ դիրքորոշում ցուցաբերեց՝ պաշտպանելով իր ժողովրդի շահերը։

Վրաց եկեղեցու պատմությունը և դերը

Հասկանալու համար, թե ինչ է սպասվում Վրաստանին Իլիայի մահից հետո, կարևոր է հիշել եկեղեցու պատմական դերը։ Վրաստանը, հայերի հետ մեկտեղ, երկրորդն է, որը պետական կրոն ընդունել է քրիստոնեությունը՝ դեռևս 301 թվականին։ Այս փաստը հստակ ցույց է տալիս երկու երկրների եկեղեցիների միջև եղած պատմական և հոգևորական կապը։

Վրաց եկեղեցին, լինելով ինքնուրույն միավոր, միշտ պայքարել է իր ժողովուրդի անկախության և ինքնուրույնության համար՝ հակառակ ռուսական կայսրության և խորհրդային ռեժիմի ճնշմանը։ Իլյա Երկրորդի օրոք եկեղեցին կրկին հզորացավ և դարձավ հասարակության կենտրոնական հաստատություն, որը ունի ավելի քան 200 եկեղեցի և մոտ 3000 հոգևորական։

Ինչպես է փոխվել իրավիճակը

Այսօր Իլյա Երկրորդի հեղինակությունը գրեթե անհերքելի է Վրաստանում, ինչը նյարդայնացնում է արևմտյան որոշ կենտրոններին և Թուրքիային։ Ինչու՞։ Քանի որ նա իր հեղինակությամբ ավելի շատ հարում էր Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցուն, քան՝ Տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ին։

Արևմուտքում փորձում են ամեն ինչ անել՝ ուղղափառ աշխարհում տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի դերը դարձնել հակակշիռ Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցու պատրիարքին։ Իլյա Երկրորդի դեմ նրանց վերջին հարձակումը եղավ 2024 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Իվանիշվիլու թիմի հաղթանակը ճանաչելու կապակցությամբ։

Այս ամենը հիշեցնում է հայկական իրադարձությունները, որտեղ նույնիսկ եկեղեցու դեմ պայքարի ձեռագրերը և ուղղորդումները գալիս էին նույն կենտրոններից։

Ապագան՝ Իլյա Երկրորդի մահից հետո

Ինչպես նախկինում, այսպես էլ այսօր, Վրաստանում և Հայաստանում եկեղեցու դեմ պայքարում մեծ դեր ունի նաև Թուրքիան, որն իր ազդեցությունը դրսևորում է անուղղակի։

Ինչպես վրաց հոգևորականները նշում են, Վրաստանն այսօր ունի զարգացման երեք հիմնական ուղղություն՝ Ռուսաստան, Եվրոպա և Թուրքիա։ Թուրքիան բացառվում է կրոնական, մշակութային և անվտանգային պատճառներով։ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները փչացան Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի պատճառով։ Իսկ Եվրոպան առաջարկում է աջակցել սեքսուալ փոքրամասնության շահերը՝ դրանք հանրային կյանքում մեծ տեղ տալով։

Այս տեսանկյունից, Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցին, պաշտպանելով ավանդական արժեքները, ավելի հարում է Մոսկվային, քան՝ Արևմուտքին։ Եվ հենց այդ հանգամանքն էլ նյարդայնացնում է, թե՛ Արևմուտքին, և թե՛ այսօրվա Վրաստանի ընդդիմադիր շրջանակներին։

Այսպիսով, Իլյա Երկրորդի մահից հետո, Պատրիարքական տեղապահի՝ Մետրոպոլիտ Շիոյի դերը կտրուկ մեծանալու է, և հենց նա է դառնալու արևմտյան կենտրոնների գլխավոր թիրախը։

Արևմուտքում և Թուրքիայում մեծ հույսեր են կապում, որ Իլյա Երկրորդի մահից հետո կհաջողվի տրոհել և Վրաց եկեղեցու մեծ մասը մտցնել տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի ազդեցության տակ, ինչպես որ դա եղավ Ուկրաինայում։ Ինչ կլինի Վրաստանում, ցույց կտան մոտակա ժամանակները։

Գնաճը շարունակում է ճնշել հանրությանը, մինչդեռ քաղաքական գործիչները մարզերում աշխատում են ընտրողների հետ

Հանրային ուշադրությունը կենտրոնացած է երկու հակադիր գործընթացների վրա։ Մի կողմից՝ քաղաքական գործիչները, մասնավորապես՝ «Քաղաքացիական պայմանք» կուսակցության ներկայացուցիչները, մարզերում այցելություններ են կատարում՝ փորձելով համոզել թոշակառուներին, որ իրենց կյանքի որակը պետության կողմից է բարելավվել։ Մյուս կողմից՝ ցածրաշխարհային մթերքների գները, այդ թվում՝ հավկիթի և մսի գները, անդադար աճում են, ինչը զգալիորեն ծանրաբեռնում է սովորական քաղաքացիների բյուջեները։

«Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Դերենիկ Մալխասյանը իր ֆեյսբուքյան էջում նշել է, որ մթերքների գների աճը, որը հասել է 10 հազար դրամի նշագծին, արդեն իսկ խժռել է գնաճը։ Նրա խոսքով՝ այս իրավիճակը հիշեցնում է նախընտրական կաշառքի սկզբունքը։

Այսպիսի տնտեսական ճնշումների ֆոնին, որոշ քաղաքական վերլուծաբաններ ուշադրություն են դարձնում միջազգային հարցերին։ Իսրայելի կողմից Իլյա Երկրորդի սպանությունը, ըստ որոշ տեսակետների, ուղղված էր ոչ միայն ինքնին, այլև ոչնչացնելու Իսրայելի չափավոր խմբի ներկայացուցչին՝ խոչընդոտելով ԱՄՆ-ի հնարավորությունը համաձայնության գալու այդ խմբի միջոցով։

Արևմուտքում և Թուրքիայում մեծ հույսեր են կապում, որ Իլյա Երկրորդի մահից հետո կհաջողվի տրոհել Վրաց եկեղեցին և դրա մեծ մասը մտցնել տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի ազդեցության տակ, ինչպես որ դա արդեն տեղի է ունեցել Ուկրաինայում։

Հանրային բարոյականության և սոցիալական խնդիրների մասին խոսքը հասցրելով մինչև քաղաքային իշխանությունների անգործությունը։ Քաղաքացիները հարց են տալիս՝ որտե՞ղ է քաղաքային իշխանությունը, որը պետք է ապահովի երեխաների առողջ և անվտանգ միջավայր՝ հատկապես դպրոցներում, որտեղ տարածված է կոյուղաջուրը։

Այս ամենի ֆոնին հասարակությանը կոչ են անում ընտրություն կատարել ոչ թե պարզապես պաշտոնի կամ ցուցակի հիման վրա, այլ որպես պատմական-քաղաքակրթական ընտրություն։

Իմ մտքերը Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթի և մեր հասարակության ընտրության մասին

Իմ մտքերը, ինչպես և շատ հանրային գործիչների, հաճախակի են եղել Ռոբերտ Քոչարյանի վերջին ելույթի և «Հայաստան» դաշինքի միջոցառումների շուրջ։ Ես կարող եմ ասել՝ դրանք լավ էին։

Լավն էր ոչ միայն «Ուժեղ Հայաստան» համագումարը, այլև դրա ներկայացված ծրագրային դրույթները։ Լավն է Թաթոյանի ասելիքը, և ես վստահ եմ, որ «Առաջարկ Հայաստանին» նախագիծը և ԲՀԿ-ի առաջիկա համագումարը և ուղերձները նույնպես կլինեն լավ։

Այս լավ ասելիքը, սակայն, պետք է վերածվի հաղթանակի։ Դրա համար անհրաժեշտ է կատարել մեկ շատ կարևոր գործ՝ փոխել մթնոլորտը, ձևավորել մեր իրավիճակին ադեկվատ հանրային մթնոլորտ։ Սա պետք է արվի պարզ, բայց միասնական քայլերով։

Մենք պետք է դնել հստակ հարցադրում յուրաքանչյուր ընտրողի և ամբողջական հասարակության առջև։ Դու, այս իշխանության հետ միաձայն, Ալիևին ասո՞ւմ ես շնորհակալություն։ Թե՞ ոչ։ Այս հարցը պետք է մտնի ամեն տուն։

Նման մարտավարությամբ մենք կստանանք 20/80 համամասնություն։ Մայիսին մենք արդեն իսկ կունենանք սկզբունքային ընտրություն կատարած քաղաքացի ու հասարակություն։ Դրանից հետո մեր ծրագրային մոտեցումները, քննարկումները, առաջարկները կլինեն այդ 80 տոկոսի համար։ Ու մենք հունիսի 7-ին կունենանք ընտրություն կատարած հասարակության (Ալիևին շնորհակալություն ՉԱՍՈՂՆԵՐԻ) քվեարկություն, որը կլինի հաղթանակ՝ այս կամ համամասնությամբ, բայց հաղթանակ։

Այս ընթացքն իրականացնելու համար, սակայն, պետք է համակարգված աշխատանք, ոչ թե ընդդիմադիր էգոցենտրիզմ։

Հասարակությանը պիտի վերջապես բացատրվի, որ սա հերթական, պաշտոնի կամ ցուցակի ընտրություն չէ։ Սա պատմական-քաղաքակրթական ընտրություն է։ Եթե մենք սա չհասկանանք, ապա մենք կմնանք ընտրական հայկական անոմիալիայի մեջ։ Առաջիկա շաբաթներին ընտրողից պետք է քաղաքացի ստանալ։ Եթե սա չարեցինք՝ շատերը չեն հասկանալու, թե ինչու պետք է աշխատեն և քվեարկեն ՔՊ-ի օգտին՝ ոչ թե շեֆի, տնօրենի, բարեկամի, քավորի, ձայն բերողի հորդորով կամ սեփական փոքր շահի թելադրանքով։

Այս ամենը պետք է հասկանալ, որպեսզի մեր ասելիքը վերածվի ոչ թե պարզապես լավ ելույթների, այլ իսկապես փոփոխության։

Իրանի ղեկավարման համակարգում սպանությունից հետո առաջացած ճգնաժամը

Երեքշաբթի գիշերը Իրանի Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանիի սպանությունը հանգեցրեց երկրում աննախադեպ համակարգային ճգնաժամի։ Այս իրադարձությունը ոչ միայն կորցրեց Իրանի քաղաքական դաշտի հզորագույն գործիչներից մեկին, այլև խորը ճեղք ստեղծեց երկրի կառավարման համակարգում։

Իրավիճակը բարդացավ նրանով, որ Լարիջանին, Խամենեիի սպանությունից հետո, դարձել էր «խորքային պետության» ղեկավարը։ Նա միաժամանակ հաջողությամբ համատեղում էր պահպանողական և չափավոր բարեփոխիչ ուղղությունների ներկայացուցչի դերը՝ կոորդինացնելով երկրի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը։ Փաստացի, նա դարձել էր երկրի տարբեր ինստիտուտների կառավարման կենտրոնը։

Այսպիսով, Իրանի կառավարման համակարգում ձևավորվել էր երկու հիմնական բևեռ։ Մեկը՝ Ալի Լարիջանիի գլխավորությամբ բոլոր ինստիտուտների կոորդինացիան, մյուսը՝ Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահակախմբի (ԻՀՊԿ) ղեկավար կառույցը, որը գլխավորում էին չորս հզոր գործիչ՝ ներկայիս փաստացի ղեկավար Ահմադ Վահիդին, նախկին ղեկավար Մոհամմադ Ալի Ջաֆարին, հետախուզական կառույցի նախկին ղեկավար Հոսեյն Թաեբը և Իրանի Խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը։

Սակայն Լարիջանիի հեղինակությունը և ազդեցությունը գերազանցում էր Ղալիբաֆի հնարավորությունները։ Նրա սպանությունից հետո երկրի նախագահ Փեզեշկյանը հայտնվեց առկախված վիճակում, քանի որ Լարիջանին համարվում էր նրա հիմնական աջակցողը։

Իսրայելի կողմից կատարված սպանությունը, ըստ վերլուծությունների, ուղղված էր ոչ թե պարզապես մեկ գործչի դեմ, այլ Իրանի չափավոր ուղղության ներկայացուցչի՝ ԱՄՆ-ի հետ հնարավոր համաձայնության հասնելու հիմնական կապի կտրմանը։ Այս ակնարկը վերջերս հստակ արտահայտվել էր նաև ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից։

Այսպիսով, Իսրայելի նպատակն է կազմալուծել Իրանի կառավարումը՝ այն հանգեցնելով ԻՀՊԿ-ի ծայրահեղական խմբի ձեռքերին։ Եթե սպանվեն նաև ԻՀՊԿ-ի ներկայիս ղեկավարը, նախկին ղեկավարը, հետախուզական կառույցի նախկին ղեկավարը և խորհրդարանի խոսնակը, ապա Իրանում կվերանա կենտրոնական կառավարումը, ինչը կհանգեցնի ԻՀՊԿ-ի աստիճանական փլուզման։

Սակայն, եթե ԻՀՊԿ-ն կարողանա իր շարքերից մշտապես նոր ղեկավարներ հրապարակել, ապա դա կնշանակի, որ ԱՄՆ-ն կարող է հայտնվել երկարատև պատերազմական գործողության մեջ, որը կնմանվի վիետնամական պատմությանը։ Այսպիսի սցենարը, սակայն, դժվար թե մարսվի 21-րդ դարում՝ նավթի գների աճի պայմաններում, որը կարող է հանգեցնել նոր համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի։

Երևանցիների ճակատագիրը՝ ԵՄ-ի ճնշման տակ

Երևանցիների կյանքը և քաղաքի ինքնուրույնությունը վտանգի տակ են, քանի որ Եվրամիության կառույցները, հիբրիդային պատերազմի դեմ պայքարի պատրվակով, իրականում ներքաղաքական միջամտություն են իրականացնում։ Սա արդեն իսկ կլինիկական դեպք է, երբ իշխանությունները, հորինելով իրենց երևակայական պատերազմը, հերոսաբար պայքարում են դրա դեմ՝ մինչդեռ իրական թշնամին գտնվում է դրսում։

Այս վերլուծությունը հիմնված է «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Դերենիկ Մալխասյանի հրապարակային հայտարարության վրա։ Նրա խոսքով՝ ԵՄ-ի ներկայացուցիչները, որոնք պաշտպանում են հիբրիդային պատերազմի դեմ պայքարի սկզբունքները, իրենց գործողություններով ոտնահարում են Հայաստանի ներքին գործերի անկախությունը։

Այս հարցում ավելի լայն համատեքստ է տրամադրում ԵՄ-ի կառույցների անցյալում ցուցաբերած վարքագիծը։ Երբ ԵՄ-ի անդամ երկրների դեսպաններն ու նախարարները հարևան Վրաստանում ակտիվորեն մասնակցում էին ընդդիմության բողոքի ակցիաներին՝ կոչ անելով փողոցի միջոցով տապալել երկրի օրինական իշխանություններին, նրանց ներկայիս «հիբրիդային պատերազմի դեմ պայքարի» ծրագրի հավաստիությունը դառնում է ծիծաղելի։

Այս իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ ԵՄ-ի կառույցները կարող են ազդել ոչ միայն երկրների քաղաքական դեպքերի վրա, այլև անմիջապես ազդելու փորձ կատարել իշխանությունների վրա՝ իշխանությունների փոփոխության համար։

Այս ֆոնին, Երևանի և նրա բնակիչների հանդեպ Երևան քաղաքապետարանի գործողությունները, որոնք, ըստ որոշ գնահատականների, 100%-ի սահմաններում են թալանում քաղաքը, դառնում են ավելի ցավալի։ Քաղաքի ճակատագրի վրա ազդող գործոնների ցանկին ավելանում է նաև ԵՄ-ի ներքաղաքական միջամտության վտանգը։

Այս ամենի ֆոնին հասկանալի է դառնում, թե ինչու է հանրության կողմից պահանջվում տեսնել լուրջ և գրագետ թիմեր, որոնք կենտրոնանում են երկրի և քաղաքի ինքնուրույնության պաշտպանության վրա, այլ ոչ թե միմյանց հետ մրցակցելու և սեփական շահերը առաջ մղելու համար։

Հայաստանի ապագան՝ համախմբման և վստահության վրա

Վերջին շաբաթներին նկատելի է դարձել, որ «Առաջարկ Հայաստանին» նախագծի հիմնարար սկզբունքները՝ երաշխավորված խաղաղության և ներքին համերաշխության գաղափարները, ակտիվորեն ընդունվել և օգտագործվում են այլ քաղաքական ուժերի կողմից՝ դրանք ներառելով իրենց հանրային ելույթներում։ Սա խոսում է համագործակցության և առողջ ուժերի միավորման իրական հնարավորության մասին, ինչը, իմ կարծիքով, շատ կարևոր է նախընտրական շրջանում։

«Առաջարկ Հայաստանին» նախագիծը, որը մեկ ամսվա կամ մեկ ընտրության հասկացություն չէ, այլ ազգային-պետական վերականգնման համակարգված մոտեցում է, իմ համար հետաքրքրություն է ներկայացնում հենց իր ամբողջականությամբ։ Այն առաջարկում է ոչ թե պարզապես լուծումներ, այլ հայեցակարգ՝ հաշվի առնելով հետպատերազմյան Հայաստանի բոլոր մարտահրավերները։

Այս պայմաններում առավել կարևոր է միջընտրազանգվածային երկխոսությունը և հանրային մթնոլորտի փոփոխությանն ուղղված ռազմավարական քայլերը։ Դա բեկումնային պահ է, որը կարող է դառնալ միասնական գաղափար, եթե ընդդիմադիր ուժերը կենտրոնանան ոչ թե մեկը մյուսին ոչնչացնելու, այլ համախմբելու իրենց ռեսուրսները։

Մենք պետք է հաշվարկենք հնարավոր սցենարները՝ ոչ թե հիմնվելով այս կամ այն ուժի հնարավոր իշխանական բռնաճնշումների վրա, այլ՝ ստեղծելով սեփական, դրական հաշվարկներ։ Իրական նպատակը պետք է լինի նոր, սոլիդ իշխանության ձևավորումը՝ սահուն սահմանադրական ընթացակարգերի միջոցով։

Այս գործընթացում շատ կարևոր է հրաժարվել հայկական էգոցենտրիզմի որակներից։ Ոչ մի անհատ, ոչ մի կուսակցություն, ոչ մի առանձին ուժ չի կարող միայնակ լուծել երկրի խնդիրները։ Սոլիդ իշխանությունը նշանակում է միասին աշխատելու, համակեցության և համագործակցության իրական կարողություն։

Սա նշանակում է նաև սոլիդ նախընտրական պայքար։ Ընտրողին ուղղված ազդակը ոչ թե ընդդիմադիր ուժերի միմյանց նկատմամբ վիրավորանքն է, այլ՝ նրանց համախմբված ուժը, որը վստահություն է ներշնչում։ Հանրությունը պետք է տեսնի լուրջ, գրագետ թիմեր, որոնք ունակ են ձևավորել ամուր, վստահելի իշխանականություն։ Երբ ընդդիմադիր ուժերը ցույց են տալիս, որ կարող են համագործակցել, նրանք ավելի վստահելի են դառնում ընտրողի համար։

Իրանի պատերազմի նախօրեին՝ Թրամփին սխալ տեղեկացրել են Վիթկոֆը և Քուշները

Ըստ ամերիկյան Responsible Statecraft պարբերականի՝ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի որոշումը Իրանի դեմ ռազմական գործողություն սկսելու մասին հիմնված էր սխալ տեղեկատվության վրա, որը նրան տրամադրել են Թրամփի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Սթիվ Վիթկոֆը և նրա փեսան՝ Ջարեդ Քուշները։

Այս եզրակացությանը հասել են մի քանի դիվանագետներ և անկախ փորձագետներ, որոնց վկայությունները հրապարակվել են պարբերականի կողմից։ Ըստ վերլուծաբան Բրանկո Մարչետիչի՝ Վիթկոֆը և Քուշները Սպիտակ տանը ներկայացրել են Թեհրանի մտադրությունների մասին սխալ պատկեր, ինչը զգալիորեն ազդել է Թրամփի վրա՝ ռազմական գործողություններ սկսելու որոշման հարցում։

Հակամարտության սկսվելուց յոթ օր առաջ Վիթկոֆը լրագրողներին հայտարարել էր, թե Իրանը պարծենում է ունենալով 60%-ով հարստացված ուրան, որը բավարար է 11 միջուկային ռումբի համար։ Նա նաև հայտնել էր, որ իրանցի պաշտոնյաները նրան և Քուշներին ասել են․ «Մենք ձեզ դիվանագիտորեն չենք տալու այն, ինչ դուք չեք կարող վերցնել ռազմական ճանապարհով»։

Ավելի ուշ, մոտ մեկ շաբաթ առաջ, Վիտկոֆը CNBC-ին հարցազրույցում նշել էր, որ Իրանը մոտ չէ միջուկային ռումբ ստեղծելուն, սակայն Թրամփի վարչակազմի որոշումը հիմնված էր այն համոզմունքի վրա, որ Իրանը պարզապես օգտագործում է բանակցությունները ժամանակ շահելու համար։ Այս եզրակացությունը, որը հայտնի է դարձել առնվազն երեք անանուն աղբյուրների հիման վրա, ուղղակիորեն ազդել է Թրամփի՝ ռազմական գործողություններ սկսելու որոշման վրա։

Պատերազմ սկսելուց մի քանի օր անց ինքը՝ Թրամփը, հրապարակավ հայտարարեց, որ Վիթկոֆն ու Քուշները համոզել են իրեն պատերազմ սկսել։ Այս որոշումը կայացվել է Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի կողմից ամիսներ շարունակ ճնշում գործադրելուց հետո, որը համաձայնեցված էր Թրամփի պատերազմամետ դաշնակից սենատոր Լինդսի Գրեհեմի հետ։

Վիթկոֆի հայտարարությունները զարմանք առաջացրին ոչ միայն իրենց ռազմատենչ բնույթի պատճառով, այլև նրանց անտեղյակության պատճառով՝ հարցի տեխնիկական կողմերի վերաբերյալ։ Օմանի արտաքին գործերի նախարար Բադր բին Համադ ալ Բուսաիդը, որը բանակցող էր, անսովոր քայլ ձեռնարկեց՝ բանակցություններից հետո շտապելով Վաշինգտոն՝ Սպիտակ տան պաշտոնյաներին տեղեկացնելու համար, որ Իրանը զիջումների է գնացել, որոնք շատ ավելի լայն են, քան 2015 թվականի միջուկային համաձայնագիրը։

Ինքը՝ Վիտկոֆը, սխալ է մեկնաբանել Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ՄԱԳԱՏԷ) տնօրեն Ռաֆայել Գրոսիի հայտարարությունը՝ պնդելով, որ Իրանը հարստացնում է ուրան Թեհրանի միջուկային հետազոտությունների ռեակտորում, այլ ոչ թե մշակում է ռադիոիզոտոպներ։ Այս պնդումը, ըստ դիվանագետի, «սխալ» է և հիմնված է Վիթկոֆի կողմից «ամբողջովին համատեքստից կտրված» զրույցի վրա։

Այս ամենը կարելի է բացատրել Վիթկոֆի և Քուշների սերտ կապերով Իսրայելի հետ։ Վիտկոֆը, որը ազգությամբ հրեա է, հայտնի է որպես Իսրայելի վաղեմի կողմնակից։ Նա իսրայելամետ մեգադոնոր Միրիամ Ադելսոնին համարում է «սիրելի ընկեր» և կրում է Նեթանյահուի և Մոսադի բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից նրան տրված հատուկ փեյջեր։ Իսկ Ջարեդ Քուշները իր ողջ կյանքի ընթացքում սերտորեն կապված է եղել իսրայելամետ համայնքի հետ՝ Նեթանյահուին համարելով ընտանիքի ընկեր։