Իլյա Երկրորդի մահը և Վրաց եկեղեցու ապագան

Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցին կորցրեց իր ղեկավարին՝ կաթողիկոս-պատրիարք Իլյա Երկրորդին, որը մահացավ 93 տարեկան հասակում՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։ Նրա մահը նշանակում է վրաց եկեղեցու համար նոր դարաշրջանի սկիզբ, որի ապագան կախված է բազմաթիվ գործոններից, ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին։

Իլյա Երկրորդը ավարտեց 1977 թվականից սկսած իր 50 տարվա կառավարումը, որը համընկավ վրաց ժողովրդի համար շատ դժվար և պատմականորեն կարևոր ժամանակահատվածի հետ։ Նրա օրոք Վրաստանում տեղի ունեցավ ուղղափառության վերածնունդ, նա դարձավ միջնորդ՝ խաղաղություն հաստատելու համար քաղաքական կուսակցությունների միջև, և հակառակորեն՝ հստակ դիրքորոշում ցուցաբերեց՝ պաշտպանելով իր ժողովրդի շահերը։

Վրաց եկեղեցու պատմությունը և դերը

Հասկանալու համար, թե ինչ է սպասվում Վրաստանին Իլիայի մահից հետո, կարևոր է հիշել եկեղեցու պատմական դերը։ Վրաստանը, հայերի հետ մեկտեղ, երկրորդն է, որը պետական կրոն ընդունել է քրիստոնեությունը՝ դեռևս 301 թվականին։ Այս փաստը հստակ ցույց է տալիս երկու երկրների եկեղեցիների միջև եղած պատմական և հոգևորական կապը։

Վրաց եկեղեցին, լինելով ինքնուրույն միավոր, միշտ պայքարել է իր ժողովուրդի անկախության և ինքնուրույնության համար՝ հակառակ ռուսական կայսրության և խորհրդային ռեժիմի ճնշմանը։ Իլյա Երկրորդի օրոք եկեղեցին կրկին հզորացավ և դարձավ հասարակության կենտրոնական հաստատություն, որը ունի ավելի քան 200 եկեղեցի և մոտ 3000 հոգևորական։

Ինչպես է փոխվել իրավիճակը

Այսօր Իլյա Երկրորդի հեղինակությունը գրեթե անհերքելի է Վրաստանում, ինչը նյարդայնացնում է արևմտյան որոշ կենտրոններին և Թուրքիային։ Ինչու՞։ Քանի որ նա իր հեղինակությամբ ավելի շատ հարում էր Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցուն, քան՝ Տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ին։

Արևմուտքում փորձում են ամեն ինչ անել՝ ուղղափառ աշխարհում տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի դերը դարձնել հակակշիռ Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցու պատրիարքին։ Իլյա Երկրորդի դեմ նրանց վերջին հարձակումը եղավ 2024 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Իվանիշվիլու թիմի հաղթանակը ճանաչելու կապակցությամբ։

Այս ամենը հիշեցնում է հայկական իրադարձությունները, որտեղ նույնիսկ եկեղեցու դեմ պայքարի ձեռագրերը և ուղղորդումները գալիս էին նույն կենտրոններից։

Ապագան՝ Իլյա Երկրորդի մահից հետո

Ինչպես նախկինում, այսպես էլ այսօր, Վրաստանում և Հայաստանում եկեղեցու դեմ պայքարում մեծ դեր ունի նաև Թուրքիան, որն իր ազդեցությունը դրսևորում է անուղղակի։

Ինչպես վրաց հոգևորականները նշում են, Վրաստանն այսօր ունի զարգացման երեք հիմնական ուղղություն՝ Ռուսաստան, Եվրոպա և Թուրքիա։ Թուրքիան բացառվում է կրոնական, մշակութային և անվտանգային պատճառներով։ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները փչացան Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի պատճառով։ Իսկ Եվրոպան առաջարկում է աջակցել սեքսուալ փոքրամասնության շահերը՝ դրանք հանրային կյանքում մեծ տեղ տալով։

Այս տեսանկյունից, Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցին, պաշտպանելով ավանդական արժեքները, ավելի հարում է Մոսկվային, քան՝ Արևմուտքին։ Եվ հենց այդ հանգամանքն էլ նյարդայնացնում է, թե՛ Արևմուտքին, և թե՛ այսօրվա Վրաստանի ընդդիմադիր շրջանակներին։

Այսպիսով, Իլյա Երկրորդի մահից հետո, Պատրիարքական տեղապահի՝ Մետրոպոլիտ Շիոյի դերը կտրուկ մեծանալու է, և հենց նա է դառնալու արևմտյան կենտրոնների գլխավոր թիրախը։

Արևմուտքում և Թուրքիայում մեծ հույսեր են կապում, որ Իլյա Երկրորդի մահից հետո կհաջողվի տրոհել և Վրաց եկեղեցու մեծ մասը մտցնել տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի ազդեցության տակ, ինչպես որ դա եղավ Ուկրաինայում։ Ինչ կլինի Վրաստանում, ցույց կտան մոտակա ժամանակները։

Գնաճը շարունակում է ճնշել հանրությանը, մինչդեռ քաղաքական գործիչները մարզերում աշխատում են ընտրողների հետ

Հանրային ուշադրությունը կենտրոնացած է երկու հակադիր գործընթացների վրա։ Մի կողմից՝ քաղաքական գործիչները, մասնավորապես՝ «Քաղաքացիական պայմանք» կուսակցության ներկայացուցիչները, մարզերում այցելություններ են կատարում՝ փորձելով համոզել թոշակառուներին, որ իրենց կյանքի որակը պետության կողմից է բարելավվել։ Մյուս կողմից՝ ցածրաշխարհային մթերքների գները, այդ թվում՝ հավկիթի և մսի գները, անդադար աճում են, ինչը զգալիորեն ծանրաբեռնում է սովորական քաղաքացիների բյուջեները։

«Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Դերենիկ Մալխասյանը իր ֆեյսբուքյան էջում նշել է, որ մթերքների գների աճը, որը հասել է 10 հազար դրամի նշագծին, արդեն իսկ խժռել է գնաճը։ Նրա խոսքով՝ այս իրավիճակը հիշեցնում է նախընտրական կաշառքի սկզբունքը։

Այսպիսի տնտեսական ճնշումների ֆոնին, որոշ քաղաքական վերլուծաբաններ ուշադրություն են դարձնում միջազգային հարցերին։ Իսրայելի կողմից Իլյա Երկրորդի սպանությունը, ըստ որոշ տեսակետների, ուղղված էր ոչ միայն ինքնին, այլև ոչնչացնելու Իսրայելի չափավոր խմբի ներկայացուցչին՝ խոչընդոտելով ԱՄՆ-ի հնարավորությունը համաձայնության գալու այդ խմբի միջոցով։

Արևմուտքում և Թուրքիայում մեծ հույսեր են կապում, որ Իլյա Երկրորդի մահից հետո կհաջողվի տրոհել Վրաց եկեղեցին և դրա մեծ մասը մտցնել տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի ազդեցության տակ, ինչպես որ դա արդեն տեղի է ունեցել Ուկրաինայում։

Հանրային բարոյականության և սոցիալական խնդիրների մասին խոսքը հասցրելով մինչև քաղաքային իշխանությունների անգործությունը։ Քաղաքացիները հարց են տալիս՝ որտե՞ղ է քաղաքային իշխանությունը, որը պետք է ապահովի երեխաների առողջ և անվտանգ միջավայր՝ հատկապես դպրոցներում, որտեղ տարածված է կոյուղաջուրը։

Այս ամենի ֆոնին հասարակությանը կոչ են անում ընտրություն կատարել ոչ թե պարզապես պաշտոնի կամ ցուցակի հիման վրա, այլ որպես պատմական-քաղաքակրթական ընտրություն։

Իմ մտքերը Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթի և մեր հասարակության ընտրության մասին

Իմ մտքերը, ինչպես և շատ հանրային գործիչների, հաճախակի են եղել Ռոբերտ Քոչարյանի վերջին ելույթի և «Հայաստան» դաշինքի միջոցառումների շուրջ։ Ես կարող եմ ասել՝ դրանք լավ էին։

Լավն էր ոչ միայն «Ուժեղ Հայաստան» համագումարը, այլև դրա ներկայացված ծրագրային դրույթները։ Լավն է Թաթոյանի ասելիքը, և ես վստահ եմ, որ «Առաջարկ Հայաստանին» նախագիծը և ԲՀԿ-ի առաջիկա համագումարը և ուղերձները նույնպես կլինեն լավ։

Այս լավ ասելիքը, սակայն, պետք է վերածվի հաղթանակի։ Դրա համար անհրաժեշտ է կատարել մեկ շատ կարևոր գործ՝ փոխել մթնոլորտը, ձևավորել մեր իրավիճակին ադեկվատ հանրային մթնոլորտ։ Սա պետք է արվի պարզ, բայց միասնական քայլերով։

Մենք պետք է դնել հստակ հարցադրում յուրաքանչյուր ընտրողի և ամբողջական հասարակության առջև։ Դու, այս իշխանության հետ միաձայն, Ալիևին ասո՞ւմ ես շնորհակալություն։ Թե՞ ոչ։ Այս հարցը պետք է մտնի ամեն տուն։

Նման մարտավարությամբ մենք կստանանք 20/80 համամասնություն։ Մայիսին մենք արդեն իսկ կունենանք սկզբունքային ընտրություն կատարած քաղաքացի ու հասարակություն։ Դրանից հետո մեր ծրագրային մոտեցումները, քննարկումները, առաջարկները կլինեն այդ 80 տոկոսի համար։ Ու մենք հունիսի 7-ին կունենանք ընտրություն կատարած հասարակության (Ալիևին շնորհակալություն ՉԱՍՈՂՆԵՐԻ) քվեարկություն, որը կլինի հաղթանակ՝ այս կամ համամասնությամբ, բայց հաղթանակ։

Այս ընթացքն իրականացնելու համար, սակայն, պետք է համակարգված աշխատանք, ոչ թե ընդդիմադիր էգոցենտրիզմ։

Հասարակությանը պիտի վերջապես բացատրվի, որ սա հերթական, պաշտոնի կամ ցուցակի ընտրություն չէ։ Սա պատմական-քաղաքակրթական ընտրություն է։ Եթե մենք սա չհասկանանք, ապա մենք կմնանք ընտրական հայկական անոմիալիայի մեջ։ Առաջիկա շաբաթներին ընտրողից պետք է քաղաքացի ստանալ։ Եթե սա չարեցինք՝ շատերը չեն հասկանալու, թե ինչու պետք է աշխատեն և քվեարկեն ՔՊ-ի օգտին՝ ոչ թե շեֆի, տնօրենի, բարեկամի, քավորի, ձայն բերողի հորդորով կամ սեփական փոքր շահի թելադրանքով։

Այս ամենը պետք է հասկանալ, որպեսզի մեր ասելիքը վերածվի ոչ թե պարզապես լավ ելույթների, այլ իսկապես փոփոխության։

Իրանի ղեկավարման համակարգում սպանությունից հետո առաջացած ճգնաժամը

Երեքշաբթի գիշերը Իրանի Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանիի սպանությունը հանգեցրեց երկրում աննախադեպ համակարգային ճգնաժամի։ Այս իրադարձությունը ոչ միայն կորցրեց Իրանի քաղաքական դաշտի հզորագույն գործիչներից մեկին, այլև խորը ճեղք ստեղծեց երկրի կառավարման համակարգում։

Իրավիճակը բարդացավ նրանով, որ Լարիջանին, Խամենեիի սպանությունից հետո, դարձել էր «խորքային պետության» ղեկավարը։ Նա միաժամանակ հաջողությամբ համատեղում էր պահպանողական և չափավոր բարեփոխիչ ուղղությունների ներկայացուցչի դերը՝ կոորդինացնելով երկրի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը։ Փաստացի, նա դարձել էր երկրի տարբեր ինստիտուտների կառավարման կենտրոնը։

Այսպիսով, Իրանի կառավարման համակարգում ձևավորվել էր երկու հիմնական բևեռ։ Մեկը՝ Ալի Լարիջանիի գլխավորությամբ բոլոր ինստիտուտների կոորդինացիան, մյուսը՝ Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահակախմբի (ԻՀՊԿ) ղեկավար կառույցը, որը գլխավորում էին չորս հզոր գործիչ՝ ներկայիս փաստացի ղեկավար Ահմադ Վահիդին, նախկին ղեկավար Մոհամմադ Ալի Ջաֆարին, հետախուզական կառույցի նախկին ղեկավար Հոսեյն Թաեբը և Իրանի Խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը։

Սակայն Լարիջանիի հեղինակությունը և ազդեցությունը գերազանցում էր Ղալիբաֆի հնարավորությունները։ Նրա սպանությունից հետո երկրի նախագահ Փեզեշկյանը հայտնվեց առկախված վիճակում, քանի որ Լարիջանին համարվում էր նրա հիմնական աջակցողը։

Իսրայելի կողմից կատարված սպանությունը, ըստ վերլուծությունների, ուղղված էր ոչ թե պարզապես մեկ գործչի դեմ, այլ Իրանի չափավոր ուղղության ներկայացուցչի՝ ԱՄՆ-ի հետ հնարավոր համաձայնության հասնելու հիմնական կապի կտրմանը։ Այս ակնարկը վերջերս հստակ արտահայտվել էր նաև ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից։

Այսպիսով, Իսրայելի նպատակն է կազմալուծել Իրանի կառավարումը՝ այն հանգեցնելով ԻՀՊԿ-ի ծայրահեղական խմբի ձեռքերին։ Եթե սպանվեն նաև ԻՀՊԿ-ի ներկայիս ղեկավարը, նախկին ղեկավարը, հետախուզական կառույցի նախկին ղեկավարը և խորհրդարանի խոսնակը, ապա Իրանում կվերանա կենտրոնական կառավարումը, ինչը կհանգեցնի ԻՀՊԿ-ի աստիճանական փլուզման։

Սակայն, եթե ԻՀՊԿ-ն կարողանա իր շարքերից մշտապես նոր ղեկավարներ հրապարակել, ապա դա կնշանակի, որ ԱՄՆ-ն կարող է հայտնվել երկարատև պատերազմական գործողության մեջ, որը կնմանվի վիետնամական պատմությանը։ Այսպիսի սցենարը, սակայն, դժվար թե մարսվի 21-րդ դարում՝ նավթի գների աճի պայմաններում, որը կարող է հանգեցնել նոր համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի։

Իրանի հետախուզության նախարարը և Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղարը զոհվել են ավիահարվածի հետևանքով

Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հաստատել է երկու բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց մահվան մասին լուրերը։

Ինչպես հայտնի է դարձել, Իրանի հետախուզության նախարար Էսմայիլ Խաթիբը և Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանին զոհվել են գիշերն Իրանում տեղի ունեցած ավիահարվածի հետևանքով։

Իրանի նախագահը իր X միկրոբլոգում գրառում է կատարել՝ ցավակցություն հայտնելով Էսմայիլ Խաթիբի, Ալի Լարիջանիի և նրանց ընտանիքների անդամներին։ Նա նշել է, որ սպանությունը մեծ վշտ է պատճառել իրանական ժողովրդին, սակայն վստահ է, որ նրանց ճանապարհը կշարունակվի ավելի մեծ ուժով։

Ավելի վաղ Իրանի իշխանություններն արդեն հաստատել էին Ալի Լարիջանիի մահվան մասին լուրը։ Նախագահը խոստացել է դաժան վրեժ լուծել նրա մահվան համար։

Հիշեցնենք, որ Բաղդադում ԱՄՆ-ի դեսպանատունը պատերազմի սկզբից ի վեր բազմիցս ենթարկվել է Իրաքում գործող իրանամետ խմբավորումների հարձակումներին։

Այսպիսով, երկու հարցի կենտրոնում եղած անձանց մահը ավելի է սրում տարածաշրջանում առկա լարվածությունը։