ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգության ռազմավարության հիմնական փոփոխությունները և դրանց հնարավոր հետևանքները
Երեկ, դեկտեմբերի 5-ին, հրապարակվել է ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգության ռազմավարության (NSS-2025) թարմացված տարբերակը, որը նշանակալիորեն վերանայում է երկրի արտաքին և ներքին քաղաքականության առաջնահերթությունները։ Այս փաստաթղթում ամփոփված են այն հիմնական ուղղվածությունները, որոնք, ըստ ամերիկյան վարչակազմի, կապահովեն ԱՄՆ-ի գերիշխանությունը աշխարհում։
Այս փաստաթղթի վերլուծությունը բացահայտում է մի քանի կարևոր փոփոխություն, որոնք կարող են ունենալ լայնածավալ հետևանքներ՝ սկսած աշխարհաքաղաքական դինամիկայից մինչև տարածաշրջանային անվտանգության հարցերը։
Ներքին քաղաքականության նոր ուղղվածություն
Ներքին ծավալներում ԱՄՆ-ի նոր ռազմավարությունը կենտրոնանում է երեք հիմնական նպատակի վրա․
1. Անվտանգ սահմաններ և վերահսկվող ներգաղթ: Ռազմավարությունը նախատեսում է ամրապնդել ԱՄՆ-ի սահմանների վերահսկողությունը և ստեղծել միգրացիայի ոլորտում միջազգային համագործակցության համակարգ, որը կապահովի ներգաղթի կարգավորված և վերահսկվող գործընթաց։
2. Տնտեսական գերակայություն: ԱՄՆ-ի նպատակն է դառնալ աշխարհի ամենաուժեղ, նորարարական և տեխնոլոգիապես առաջադեմ տնտեսությունը՝ ամրապնդելով իր գլոբալ առաջատար դերը։
3. Էներգետիկ անկախություն: ԱՄՆ-ն ձգտում է դառնալ աշխարհի ամենահզոր երկիրը նաև էներգետիկ ոլորտում՝ փաստացի հռչակվելով այլ էներգետիկ ապրանքներ վաճառող երկրների, ինչպիսիք են Ռուսաստանը, Իրանը և արաբական երկրները, հիմնական մրցակիցը։
Արտաքին քաղաքականության հիմնական փոփոխություններ
Արտաքին ծավալներում փաստաթղթի ամենահայտնի և քննարկվող մասը Մոնրոյի դոկտրինի վերականգնման և դրա «Թրամփի հետևանքի» կիրառման մասին հայտարարությունն է։
Մոնրոյի դոկտրինի վերականգնում: ԱՄՆ-ն հայտարարում է իր մտադրության մասին վերադառնալ այս դոկտրինի սկզբունքներին, ինչը նշանակում է, որ երկիրը իրեն հայտարարում է Արևմտյան կիսագնդի անվիճելի առաջատար՝ իրավունք ունենալով միջամտել տարածաշրջանի երկրների գործերին՝ իր ազգային շահերը պաշտպանելու համար։
Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում դիմակայում Չինաստանին: Ռազմավարությունը շեշտում է Չինաստանի հետ կոշտ տնտեսական և տեխնոլոգիական դիմակայության անհրաժեշտությունը՝ նպատակ ունենալով վերականգնել առևտրային հավասարակշռությունը և պաշտպանել կարևորագույն մատակարարման շղթաները։
Եվրոպայի անկախություն և ռազմական զինանթացում: ԱՄՆ-ն պահանջում է, որ եվրոպական երկրները ավելի ինքնուրույն լուծեն իրենց անվտանգության խնդիրները՝ բարձրացնելով իրենց ռազմական բյուջեները մինչև ՀՆԱ-ի 5 տոկոսի չափ։ ԱՄՆ-ն քննադատում է Եվրոպայի ներկայիս իշխող վերնախավերին՝ նրանց մեղադրելով ռուս-ուկրաինական պատերազմի հանդեպ անիրատեսական մոտեցում ցուցաբերելու և իրենց հանրությունների փոքրամասնությունների շահերը առաջնորդելու համար։
Մերձավոր Արևելքի ռազմավարության փոփոխություն: ԱՄՆ-ն հայտարարում է այն դարաշրջանի ավարտի մասին, երբ տարածաշրջանը կենտրոնական տեղ էր զբաղեցնում ամերիկյան արտաքին քաղաքականության մեջ։ Նոր ուղղվածությունը կենտրոնանում է Իսրայելի անվտանգության ապահովման և Աբրահամի համաձայնագրերի առաջխաղացման վրա՝ միաժամանակ նվազեցնելով տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի ներդրումների ծավալը։
Հնարավոր հետևանքներ Հայաստանի համար
Այս փաստաթղթի ամենահետաքրքիր և կարևոր կետերից մեկը Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասյան տարածաշրջանների բացակայությունն է։ Այսինքն, ԱՄՆ-ի նոր ռազմավարության մեջ Հայաստանը և մեր տարածաշրջանը գրեթե որևէ լուրջ նշանակություն չունեն։ Սա կարող է նշանակել, որ ԱՄՆ-ը կրճատում է իր ներդրումները և հետաքրքրությունը մեր տարածաշրջանում, ինչը կարող է ազդել նաև մեր երկրի անվտանգության և զարգացման վրա։
Այս փոփոխությունը կարող է նաև նշանակել, որ ԱՄՆ-ը կենտրոնանա ավելի շատ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վրա՝ որպես Չինաստանի հիմնական մրցակից, և այլևս չի դիտարկի մեր տարածաշրջանը որպես ռուսական ազդեցության գոտի, որը պետք է պահանջի ԱՄՆ-ի ուշադրություն։
Այսպիսով, ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգության ռազմավարության նոր տարբերակը ոչ միայն վերանայում է ԱՄՆ-ի ներքին և արտաքին քաղաքականության ուղղվածությունները, այլև կարող է ունենալ զգալի հետևանքներ աշխարհաքաղաքական դինամիկայի և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերի վրա՝ ներառյալ նաև Հայաստանը։
