Իլյա Երկրորդի մահը և Վրաց եկեղեցու ապագան

Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցին կորցրեց իր ղեկավարին՝ կաթողիկոս-պատրիարք Իլյա Երկրորդին, որը մահացավ 93 տարեկան հասակում՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։ Նրա մահը նշանակում է վրաց եկեղեցու համար նոր դարաշրջանի սկիզբ, որի ապագան կախված է բազմաթիվ գործոններից, ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին։

Իլյա Երկրորդը ավարտեց 1977 թվականից սկսած իր 50 տարվա կառավարումը, որը համընկավ վրաց ժողովրդի համար շատ դժվար և պատմականորեն կարևոր ժամանակահատվածի հետ։ Նրա օրոք Վրաստանում տեղի ունեցավ ուղղափառության վերածնունդ, նա դարձավ միջնորդ՝ խաղաղություն հաստատելու համար քաղաքական կուսակցությունների միջև, և հակառակորեն՝ հստակ դիրքորոշում ցուցաբերեց՝ պաշտպանելով իր ժողովրդի շահերը։

Վրաց եկեղեցու պատմությունը և դերը

Հասկանալու համար, թե ինչ է սպասվում Վրաստանին Իլիայի մահից հետո, կարևոր է հիշել եկեղեցու պատմական դերը։ Վրաստանը, հայերի հետ մեկտեղ, երկրորդն է, որը պետական կրոն ընդունել է քրիստոնեությունը՝ դեռևս 301 թվականին։ Այս փաստը հստակ ցույց է տալիս երկու երկրների եկեղեցիների միջև եղած պատմական և հոգևորական կապը։

Վրաց եկեղեցին, լինելով ինքնուրույն միավոր, միշտ պայքարել է իր ժողովուրդի անկախության և ինքնուրույնության համար՝ հակառակ ռուսական կայսրության և խորհրդային ռեժիմի ճնշմանը։ Իլյա Երկրորդի օրոք եկեղեցին կրկին հզորացավ և դարձավ հասարակության կենտրոնական հաստատություն, որը ունի ավելի քան 200 եկեղեցի և մոտ 3000 հոգևորական։

Ինչպես է փոխվել իրավիճակը

Այսօր Իլյա Երկրորդի հեղինակությունը գրեթե անհերքելի է Վրաստանում, ինչը նյարդայնացնում է արևմտյան որոշ կենտրոններին և Թուրքիային։ Ինչու՞։ Քանի որ նա իր հեղինակությամբ ավելի շատ հարում էր Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցուն, քան՝ Տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ին։

Արևմուտքում փորձում են ամեն ինչ անել՝ ուղղափառ աշխարհում տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի դերը դարձնել հակակշիռ Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցու պատրիարքին։ Իլյա Երկրորդի դեմ նրանց վերջին հարձակումը եղավ 2024 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Իվանիշվիլու թիմի հաղթանակը ճանաչելու կապակցությամբ։

Այս ամենը հիշեցնում է հայկական իրադարձությունները, որտեղ նույնիսկ եկեղեցու դեմ պայքարի ձեռագրերը և ուղղորդումները գալիս էին նույն կենտրոններից։

Ապագան՝ Իլյա Երկրորդի մահից հետո

Ինչպես նախկինում, այսպես էլ այսօր, Վրաստանում և Հայաստանում եկեղեցու դեմ պայքարում մեծ դեր ունի նաև Թուրքիան, որն իր ազդեցությունը դրսևորում է անուղղակի։

Ինչպես վրաց հոգևորականները նշում են, Վրաստանն այսօր ունի զարգացման երեք հիմնական ուղղություն՝ Ռուսաստան, Եվրոպա և Թուրքիա։ Թուրքիան բացառվում է կրոնական, մշակութային և անվտանգային պատճառներով։ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները փչացան Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի պատճառով։ Իսկ Եվրոպան առաջարկում է աջակցել սեքսուալ փոքրամասնության շահերը՝ դրանք հանրային կյանքում մեծ տեղ տալով։

Այս տեսանկյունից, Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցին, պաշտպանելով ավանդական արժեքները, ավելի հարում է Մոսկվային, քան՝ Արևմուտքին։ Եվ հենց այդ հանգամանքն էլ նյարդայնացնում է, թե՛ Արևմուտքին, և թե՛ այսօրվա Վրաստանի ընդդիմադիր շրջանակներին։

Այսպիսով, Իլյա Երկրորդի մահից հետո, Պատրիարքական տեղապահի՝ Մետրոպոլիտ Շիոյի դերը կտրուկ մեծանալու է, և հենց նա է դառնալու արևմտյան կենտրոնների գլխավոր թիրախը։

Արևմուտքում և Թուրքիայում մեծ հույսեր են կապում, որ Իլյա Երկրորդի մահից հետո կհաջողվի տրոհել և Վրաց եկեղեցու մեծ մասը մտցնել տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի ազդեցության տակ, ինչպես որ դա եղավ Ուկրաինայում։ Ինչ կլինի Վրաստանում, ցույց կտան մոտակա ժամանակները։

Գնաճը շարունակում է ճնշել հանրությանը, մինչդեռ քաղաքական գործիչները մարզերում աշխատում են ընտրողների հետ

Հանրային ուշադրությունը կենտրոնացած է երկու հակադիր գործընթացների վրա։ Մի կողմից՝ քաղաքական գործիչները, մասնավորապես՝ «Քաղաքացիական պայմանք» կուսակցության ներկայացուցիչները, մարզերում այցելություններ են կատարում՝ փորձելով համոզել թոշակառուներին, որ իրենց կյանքի որակը պետության կողմից է բարելավվել։ Մյուս կողմից՝ ցածրաշխարհային մթերքների գները, այդ թվում՝ հավկիթի և մսի գները, անդադար աճում են, ինչը զգալիորեն ծանրաբեռնում է սովորական քաղաքացիների բյուջեները։

«Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Դերենիկ Մալխասյանը իր ֆեյսբուքյան էջում նշել է, որ մթերքների գների աճը, որը հասել է 10 հազար դրամի նշագծին, արդեն իսկ խժռել է գնաճը։ Նրա խոսքով՝ այս իրավիճակը հիշեցնում է նախընտրական կաշառքի սկզբունքը։

Այսպիսի տնտեսական ճնշումների ֆոնին, որոշ քաղաքական վերլուծաբաններ ուշադրություն են դարձնում միջազգային հարցերին։ Իսրայելի կողմից Իլյա Երկրորդի սպանությունը, ըստ որոշ տեսակետների, ուղղված էր ոչ միայն ինքնին, այլև ոչնչացնելու Իսրայելի չափավոր խմբի ներկայացուցչին՝ խոչընդոտելով ԱՄՆ-ի հնարավորությունը համաձայնության գալու այդ խմբի միջոցով։

Արևմուտքում և Թուրքիայում մեծ հույսեր են կապում, որ Իլյա Երկրորդի մահից հետո կհաջողվի տրոհել Վրաց եկեղեցին և դրա մեծ մասը մտցնել տիեզերական պատրիարք Բարթողոմեոս Ա-ի ազդեցության տակ, ինչպես որ դա արդեն տեղի է ունեցել Ուկրաինայում։

Հանրային բարոյականության և սոցիալական խնդիրների մասին խոսքը հասցրելով մինչև քաղաքային իշխանությունների անգործությունը։ Քաղաքացիները հարց են տալիս՝ որտե՞ղ է քաղաքային իշխանությունը, որը պետք է ապահովի երեխաների առողջ և անվտանգ միջավայր՝ հատկապես դպրոցներում, որտեղ տարածված է կոյուղաջուրը։

Այս ամենի ֆոնին հասարակությանը կոչ են անում ընտրություն կատարել ոչ թե պարզապես պաշտոնի կամ ցուցակի հիման վրա, այլ որպես պատմական-քաղաքակրթական ընտրություն։

Իմ մտքերը Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթի և մեր հասարակության ընտրության մասին

Իմ մտքերը, ինչպես և շատ հանրային գործիչների, հաճախակի են եղել Ռոբերտ Քոչարյանի վերջին ելույթի և «Հայաստան» դաշինքի միջոցառումների շուրջ։ Ես կարող եմ ասել՝ դրանք լավ էին։

Լավն էր ոչ միայն «Ուժեղ Հայաստան» համագումարը, այլև դրա ներկայացված ծրագրային դրույթները։ Լավն է Թաթոյանի ասելիքը, և ես վստահ եմ, որ «Առաջարկ Հայաստանին» նախագիծը և ԲՀԿ-ի առաջիկա համագումարը և ուղերձները նույնպես կլինեն լավ։

Այս լավ ասելիքը, սակայն, պետք է վերածվի հաղթանակի։ Դրա համար անհրաժեշտ է կատարել մեկ շատ կարևոր գործ՝ փոխել մթնոլորտը, ձևավորել մեր իրավիճակին ադեկվատ հանրային մթնոլորտ։ Սա պետք է արվի պարզ, բայց միասնական քայլերով։

Մենք պետք է դնել հստակ հարցադրում յուրաքանչյուր ընտրողի և ամբողջական հասարակության առջև։ Դու, այս իշխանության հետ միաձայն, Ալիևին ասո՞ւմ ես շնորհակալություն։ Թե՞ ոչ։ Այս հարցը պետք է մտնի ամեն տուն։

Նման մարտավարությամբ մենք կստանանք 20/80 համամասնություն։ Մայիսին մենք արդեն իսկ կունենանք սկզբունքային ընտրություն կատարած քաղաքացի ու հասարակություն։ Դրանից հետո մեր ծրագրային մոտեցումները, քննարկումները, առաջարկները կլինեն այդ 80 տոկոսի համար։ Ու մենք հունիսի 7-ին կունենանք ընտրություն կատարած հասարակության (Ալիևին շնորհակալություն ՉԱՍՈՂՆԵՐԻ) քվեարկություն, որը կլինի հաղթանակ՝ այս կամ համամասնությամբ, բայց հաղթանակ։

Այս ընթացքն իրականացնելու համար, սակայն, պետք է համակարգված աշխատանք, ոչ թե ընդդիմադիր էգոցենտրիզմ։

Հասարակությանը պիտի վերջապես բացատրվի, որ սա հերթական, պաշտոնի կամ ցուցակի ընտրություն չէ։ Սա պատմական-քաղաքակրթական ընտրություն է։ Եթե մենք սա չհասկանանք, ապա մենք կմնանք ընտրական հայկական անոմիալիայի մեջ։ Առաջիկա շաբաթներին ընտրողից պետք է քաղաքացի ստանալ։ Եթե սա չարեցինք՝ շատերը չեն հասկանալու, թե ինչու պետք է աշխատեն և քվեարկեն ՔՊ-ի օգտին՝ ոչ թե շեֆի, տնօրենի, բարեկամի, քավորի, ձայն բերողի հորդորով կամ սեփական փոքր շահի թելադրանքով։

Այս ամենը պետք է հասկանալ, որպեսզի մեր ասելիքը վերածվի ոչ թե պարզապես լավ ելույթների, այլ իսկապես փոփոխության։

Իրանի ղեկավարման համակարգում սպանությունից հետո առաջացած ճգնաժամը

Երեքշաբթի գիշերը Իրանի Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանիի սպանությունը հանգեցրեց երկրում աննախադեպ համակարգային ճգնաժամի։ Այս իրադարձությունը ոչ միայն կորցրեց Իրանի քաղաքական դաշտի հզորագույն գործիչներից մեկին, այլև խորը ճեղք ստեղծեց երկրի կառավարման համակարգում։

Իրավիճակը բարդացավ նրանով, որ Լարիջանին, Խամենեիի սպանությունից հետո, դարձել էր «խորքային պետության» ղեկավարը։ Նա միաժամանակ հաջողությամբ համատեղում էր պահպանողական և չափավոր բարեփոխիչ ուղղությունների ներկայացուցչի դերը՝ կոորդինացնելով երկրի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը։ Փաստացի, նա դարձել էր երկրի տարբեր ինստիտուտների կառավարման կենտրոնը։

Այսպիսով, Իրանի կառավարման համակարգում ձևավորվել էր երկու հիմնական բևեռ։ Մեկը՝ Ալի Լարիջանիի գլխավորությամբ բոլոր ինստիտուտների կոորդինացիան, մյուսը՝ Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահակախմբի (ԻՀՊԿ) ղեկավար կառույցը, որը գլխավորում էին չորս հզոր գործիչ՝ ներկայիս փաստացի ղեկավար Ահմադ Վահիդին, նախկին ղեկավար Մոհամմադ Ալի Ջաֆարին, հետախուզական կառույցի նախկին ղեկավար Հոսեյն Թաեբը և Իրանի Խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը։

Սակայն Լարիջանիի հեղինակությունը և ազդեցությունը գերազանցում էր Ղալիբաֆի հնարավորությունները։ Նրա սպանությունից հետո երկրի նախագահ Փեզեշկյանը հայտնվեց առկախված վիճակում, քանի որ Լարիջանին համարվում էր նրա հիմնական աջակցողը։

Իսրայելի կողմից կատարված սպանությունը, ըստ վերլուծությունների, ուղղված էր ոչ թե պարզապես մեկ գործչի դեմ, այլ Իրանի չափավոր ուղղության ներկայացուցչի՝ ԱՄՆ-ի հետ հնարավոր համաձայնության հասնելու հիմնական կապի կտրմանը։ Այս ակնարկը վերջերս հստակ արտահայտվել էր նաև ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից։

Այսպիսով, Իսրայելի նպատակն է կազմալուծել Իրանի կառավարումը՝ այն հանգեցնելով ԻՀՊԿ-ի ծայրահեղական խմբի ձեռքերին։ Եթե սպանվեն նաև ԻՀՊԿ-ի ներկայիս ղեկավարը, նախկին ղեկավարը, հետախուզական կառույցի նախկին ղեկավարը և խորհրդարանի խոսնակը, ապա Իրանում կվերանա կենտրոնական կառավարումը, ինչը կհանգեցնի ԻՀՊԿ-ի աստիճանական փլուզման։

Սակայն, եթե ԻՀՊԿ-ն կարողանա իր շարքերից մշտապես նոր ղեկավարներ հրապարակել, ապա դա կնշանակի, որ ԱՄՆ-ն կարող է հայտնվել երկարատև պատերազմական գործողության մեջ, որը կնմանվի վիետնամական պատմությանը։ Այսպիսի սցենարը, սակայն, դժվար թե մարսվի 21-րդ դարում՝ նավթի գների աճի պայմաններում, որը կարող է հանգեցնել նոր համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի։

Իրանի հետախուզության նախարարը և Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղարը զոհվել են ավիահարվածի հետևանքով

Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հաստատել է երկու բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց մահվան մասին լուրերը։

Ինչպես հայտնի է դարձել, Իրանի հետախուզության նախարար Էսմայիլ Խաթիբը և Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանին զոհվել են գիշերն Իրանում տեղի ունեցած ավիահարվածի հետևանքով։

Իրանի նախագահը իր X միկրոբլոգում գրառում է կատարել՝ ցավակցություն հայտնելով Էսմայիլ Խաթիբի, Ալի Լարիջանիի և նրանց ընտանիքների անդամներին։ Նա նշել է, որ սպանությունը մեծ վշտ է պատճառել իրանական ժողովրդին, սակայն վստահ է, որ նրանց ճանապարհը կշարունակվի ավելի մեծ ուժով։

Ավելի վաղ Իրանի իշխանություններն արդեն հաստատել էին Ալի Լարիջանիի մահվան մասին լուրը։ Նախագահը խոստացել է դաժան վրեժ լուծել նրա մահվան համար։

Հիշեցնենք, որ Բաղդադում ԱՄՆ-ի դեսպանատունը պատերազմի սկզբից ի վեր բազմիցս ենթարկվել է Իրաքում գործող իրանամետ խմբավորումների հարձակումներին։

Այսպիսով, երկու հարցի կենտրոնում եղած անձանց մահը ավելի է սրում տարածաշրջանում առկա լարվածությունը։

Իրանի ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղարը և «Բասիջ»-ի հրամանատարը սպանվել են Իսրայելի հարվածի հետևանքով

Իսրայելի պաշտպանության նախարար Իսրայել Կացը հայտարարել է, որ Իսրայելի պաշտպանության բանակը գիշերն Իրանում իրականացրած ավիահարվածի հետևանքով սպանել է Իրանի ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանին։

Ըստ նախարարի՝ ավիահարվածի արդյունքում սպանվել է նաև «Բասիջ» կիսառազմական ուժերի հրամանատար Ղոլամռեզա Սոլեյմանին։

Իսրայելի պաշտպանության բանակը հաստատել է, որ թիրախավորել է Լարիջանին և Սոլեյմանին։ Կացը նաև հայտնել է, որ Իսրայելի վարչապետի հետ միասին հրահանգել է բանակին շարունակել հետապնդել Իրանի ղեկավարությանը։

Նախարարը նշել է, որ Իսրայելը կտեղեկացնի ԱՄՆ նախագահին Իրանի ղեկավարության փոփոխության տեմպերի մասին՝ նշելով, որ դրանք շարունակվում են և նույնիսկ աճում են երկու բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց սպանությունից հետո։

Իրանը դեռևս չի հաստատել Լարիջանիի և Սոլեյմանիի մահը։

Ավելի վաղ Իրանի նախագահը խոստացել էր դաժան վրեժ լուծել Լարիջանիի մահվան համար։

Այս իրադարձությունները տեղի են ունենում փետրվարի 28-ին Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին սպանելուց հետո։

Հիշեցնենք, որ Իրանի ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանին ծառայում էր որպես Իրանի Գերագույն ղեկավարի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդատու։ Նա նաև եղել է Իրանի ատոմային ծրագրի հիմնադիրներից մեկը։

Երևանցիների ճակատագիրը՝ ԵՄ-ի ճնշման տակ

Երևանցիների կյանքը և քաղաքի ինքնուրույնությունը վտանգի տակ են, քանի որ Եվրամիության կառույցները, հիբրիդային պատերազմի դեմ պայքարի պատրվակով, իրականում ներքաղաքական միջամտություն են իրականացնում։ Սա արդեն իսկ կլինիկական դեպք է, երբ իշխանությունները, հորինելով իրենց երևակայական պատերազմը, հերոսաբար պայքարում են դրա դեմ՝ մինչդեռ իրական թշնամին գտնվում է դրսում։

Այս վերլուծությունը հիմնված է «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Դերենիկ Մալխասյանի հրապարակային հայտարարության վրա։ Նրա խոսքով՝ ԵՄ-ի ներկայացուցիչները, որոնք պաշտպանում են հիբրիդային պատերազմի դեմ պայքարի սկզբունքները, իրենց գործողություններով ոտնահարում են Հայաստանի ներքին գործերի անկախությունը։

Այս հարցում ավելի լայն համատեքստ է տրամադրում ԵՄ-ի կառույցների անցյալում ցուցաբերած վարքագիծը։ Երբ ԵՄ-ի անդամ երկրների դեսպաններն ու նախարարները հարևան Վրաստանում ակտիվորեն մասնակցում էին ընդդիմության բողոքի ակցիաներին՝ կոչ անելով փողոցի միջոցով տապալել երկրի օրինական իշխանություններին, նրանց ներկայիս «հիբրիդային պատերազմի դեմ պայքարի» ծրագրի հավաստիությունը դառնում է ծիծաղելի։

Այս իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ ԵՄ-ի կառույցները կարող են ազդել ոչ միայն երկրների քաղաքական դեպքերի վրա, այլև անմիջապես ազդելու փորձ կատարել իշխանությունների վրա՝ իշխանությունների փոփոխության համար։

Այս ֆոնին, Երևանի և նրա բնակիչների հանդեպ Երևան քաղաքապետարանի գործողությունները, որոնք, ըստ որոշ գնահատականների, 100%-ի սահմաններում են թալանում քաղաքը, դառնում են ավելի ցավալի։ Քաղաքի ճակատագրի վրա ազդող գործոնների ցանկին ավելանում է նաև ԵՄ-ի ներքաղաքական միջամտության վտանգը։

Այս ամենի ֆոնին հասկանալի է դառնում, թե ինչու է հանրության կողմից պահանջվում տեսնել լուրջ և գրագետ թիմեր, որոնք կենտրոնանում են երկրի և քաղաքի ինքնուրույնության պաշտպանության վրա, այլ ոչ թե միմյանց հետ մրցակցելու և սեփական շահերը առաջ մղելու համար։

Լիբանանում աճում է մարդահամարը, իսկ Իրանում սպանվել է Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղարը

Իսրայելական-լիբանանյան սահմանին լարվածությունը շարունակում է աճել՝ հանգեցնելով զանգվածային տեղահանման և ավելի ինտենսիվ մարտերի։ Ըստ լիբանանյան իշխանությունների տվյալների, մարտի 2-ից ի վեր ավելի քան մեկ միլիոն մարդ գրանցվել է որպես տեղահանված, որոնցից ավելի քան 130 000-ը հիմնականում բնակվում են երկրում գտնվող 600-ից ավելի կացարաններում։

Իսրայելի պաշտպանության նախարար Իսրայել Կացը հայտարարել է, որ տեղահանված լիբանանցիները չպետք է վերադառնան իրենց տներ, քանի դեռ չի երաշխավորվում Իսրայելի հյուսիսում գտնվող բնակիչների անվտանգությունը։

Լիբանանի ազգային լրատվական գործակալությունը (NNA) հայտնում է, որ Իսրայելի օդուժը հարվածներ է հասցրել Բեյրութի մի շարք թաղամասերի։

Սահմանային Ջդեյդեթ Մայս ալ-Ջաբալի շրջանում «Հեզբոլլահ»-ը հայտարարել է Իսրայելի զինվորների հավաքատեղիների նկատմամբ հրթիռային հարվածների մասին։

Իսրայելի բանակը նախկինում հայտարարել էր Լիբանանի հարավում սահմանափակ ցամաքային գործողությունների սկսելու մասին։

Լիբանանի առողջապահության նախարարությունը հայտնում է, որ «Հեզբոլլահ»-ի դեմ նոր մարտերի սկսվելուց ի վեր Իսրայելի հարվածներից զոհվել է առնվազն 886 մարդ, այդ թվում՝ 67 կին և 111 երեխա, իսկ վիրավորվել է ևս 2141 մարդ։

Այս իրադարձությունները տեղի են ունենում փետրվարի 28-ին ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ համատեղ ռազմական գործողությունից հետո, երբ լիբանանյան «Հեզբոլլահ»-ը սկսել է գրոհներ իրականացնել Իսրայելի դեմ։

Մյուս կողմից, Իրանում տեղի է ունեցել մեկ այլ ողբերգական իրադարձություն։ Իրանի ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանին սպանվել է գիշերն Իրանում Իսրայելի կողմից իրականացված ավիահարվածի հետևանքով։ Իրանի նախագահը խոստացել է դաժան վրեժ լուծել Լարիջանիի մահվան համար։

Այս ողբերգական իրադարձությունները ավելի են խորացնում տարածաշրջանում գոյություն ունեցող լարվածությունը և անվտանգության խնդիրները։

Ավելի հեռու, Իրանի կաթողիկոս Իլիա Երկրորդը, ով 93 տարեկան էր, մահացել է Պատրիարքական Աթոռին բարձրանալուց 49 տարի անց։

Հայաստանի ապագան՝ համախմբման և վստահության վրա

Վերջին շաբաթներին նկատելի է դարձել, որ «Առաջարկ Հայաստանին» նախագծի հիմնարար սկզբունքները՝ երաշխավորված խաղաղության և ներքին համերաշխության գաղափարները, ակտիվորեն ընդունվել և օգտագործվում են այլ քաղաքական ուժերի կողմից՝ դրանք ներառելով իրենց հանրային ելույթներում։ Սա խոսում է համագործակցության և առողջ ուժերի միավորման իրական հնարավորության մասին, ինչը, իմ կարծիքով, շատ կարևոր է նախընտրական շրջանում։

«Առաջարկ Հայաստանին» նախագիծը, որը մեկ ամսվա կամ մեկ ընտրության հասկացություն չէ, այլ ազգային-պետական վերականգնման համակարգված մոտեցում է, իմ համար հետաքրքրություն է ներկայացնում հենց իր ամբողջականությամբ։ Այն առաջարկում է ոչ թե պարզապես լուծումներ, այլ հայեցակարգ՝ հաշվի առնելով հետպատերազմյան Հայաստանի բոլոր մարտահրավերները։

Այս պայմաններում առավել կարևոր է միջընտրազանգվածային երկխոսությունը և հանրային մթնոլորտի փոփոխությանն ուղղված ռազմավարական քայլերը։ Դա բեկումնային պահ է, որը կարող է դառնալ միասնական գաղափար, եթե ընդդիմադիր ուժերը կենտրոնանան ոչ թե մեկը մյուսին ոչնչացնելու, այլ համախմբելու իրենց ռեսուրսները։

Մենք պետք է հաշվարկենք հնարավոր սցենարները՝ ոչ թե հիմնվելով այս կամ այն ուժի հնարավոր իշխանական բռնաճնշումների վրա, այլ՝ ստեղծելով սեփական, դրական հաշվարկներ։ Իրական նպատակը պետք է լինի նոր, սոլիդ իշխանության ձևավորումը՝ սահուն սահմանադրական ընթացակարգերի միջոցով։

Այս գործընթացում շատ կարևոր է հրաժարվել հայկական էգոցենտրիզմի որակներից։ Ոչ մի անհատ, ոչ մի կուսակցություն, ոչ մի առանձին ուժ չի կարող միայնակ լուծել երկրի խնդիրները։ Սոլիդ իշխանությունը նշանակում է միասին աշխատելու, համակեցության և համագործակցության իրական կարողություն։

Սա նշանակում է նաև սոլիդ նախընտրական պայքար։ Ընտրողին ուղղված ազդակը ոչ թե ընդդիմադիր ուժերի միմյանց նկատմամբ վիրավորանքն է, այլ՝ նրանց համախմբված ուժը, որը վստահություն է ներշնչում։ Հանրությունը պետք է տեսնի լուրջ, գրագետ թիմեր, որոնք ունակ են ձևավորել ամուր, վստահելի իշխանականություն։ Երբ ընդդիմադիր ուժերը ցույց են տալիս, որ կարող են համագործակցել, նրանք ավելի վստահելի են դառնում ընտրողի համար։

Իրանի պատերազմի նախօրեին՝ Թրամփին սխալ տեղեկացրել են Վիթկոֆը և Քուշները

Ըստ ամերիկյան Responsible Statecraft պարբերականի՝ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի որոշումը Իրանի դեմ ռազմական գործողություն սկսելու մասին հիմնված էր սխալ տեղեկատվության վրա, որը նրան տրամադրել են Թրամփի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Սթիվ Վիթկոֆը և նրա փեսան՝ Ջարեդ Քուշները։

Այս եզրակացությանը հասել են մի քանի դիվանագետներ և անկախ փորձագետներ, որոնց վկայությունները հրապարակվել են պարբերականի կողմից։ Ըստ վերլուծաբան Բրանկո Մարչետիչի՝ Վիթկոֆը և Քուշները Սպիտակ տանը ներկայացրել են Թեհրանի մտադրությունների մասին սխալ պատկեր, ինչը զգալիորեն ազդել է Թրամփի վրա՝ ռազմական գործողություններ սկսելու որոշման հարցում։

Հակամարտության սկսվելուց յոթ օր առաջ Վիթկոֆը լրագրողներին հայտարարել էր, թե Իրանը պարծենում է ունենալով 60%-ով հարստացված ուրան, որը բավարար է 11 միջուկային ռումբի համար։ Նա նաև հայտնել էր, որ իրանցի պաշտոնյաները նրան և Քուշներին ասել են․ «Մենք ձեզ դիվանագիտորեն չենք տալու այն, ինչ դուք չեք կարող վերցնել ռազմական ճանապարհով»։

Ավելի ուշ, մոտ մեկ շաբաթ առաջ, Վիտկոֆը CNBC-ին հարցազրույցում նշել էր, որ Իրանը մոտ չէ միջուկային ռումբ ստեղծելուն, սակայն Թրամփի վարչակազմի որոշումը հիմնված էր այն համոզմունքի վրա, որ Իրանը պարզապես օգտագործում է բանակցությունները ժամանակ շահելու համար։ Այս եզրակացությունը, որը հայտնի է դարձել առնվազն երեք անանուն աղբյուրների հիման վրա, ուղղակիորեն ազդել է Թրամփի՝ ռազմական գործողություններ սկսելու որոշման վրա։

Պատերազմ սկսելուց մի քանի օր անց ինքը՝ Թրամփը, հրապարակավ հայտարարեց, որ Վիթկոֆն ու Քուշները համոզել են իրեն պատերազմ սկսել։ Այս որոշումը կայացվել է Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի կողմից ամիսներ շարունակ ճնշում գործադրելուց հետո, որը համաձայնեցված էր Թրամփի պատերազմամետ դաշնակից սենատոր Լինդսի Գրեհեմի հետ։

Վիթկոֆի հայտարարությունները զարմանք առաջացրին ոչ միայն իրենց ռազմատենչ բնույթի պատճառով, այլև նրանց անտեղյակության պատճառով՝ հարցի տեխնիկական կողմերի վերաբերյալ։ Օմանի արտաքին գործերի նախարար Բադր բին Համադ ալ Բուսաիդը, որը բանակցող էր, անսովոր քայլ ձեռնարկեց՝ բանակցություններից հետո շտապելով Վաշինգտոն՝ Սպիտակ տան պաշտոնյաներին տեղեկացնելու համար, որ Իրանը զիջումների է գնացել, որոնք շատ ավելի լայն են, քան 2015 թվականի միջուկային համաձայնագիրը։

Ինքը՝ Վիտկոֆը, սխալ է մեկնաբանել Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ՄԱԳԱՏԷ) տնօրեն Ռաֆայել Գրոսիի հայտարարությունը՝ պնդելով, որ Իրանը հարստացնում է ուրան Թեհրանի միջուկային հետազոտությունների ռեակտորում, այլ ոչ թե մշակում է ռադիոիզոտոպներ։ Այս պնդումը, ըստ դիվանագետի, «սխալ» է և հիմնված է Վիթկոֆի կողմից «ամբողջովին համատեքստից կտրված» զրույցի վրա։

Այս ամենը կարելի է բացատրել Վիթկոֆի և Քուշների սերտ կապերով Իսրայելի հետ։ Վիտկոֆը, որը ազգությամբ հրեա է, հայտնի է որպես Իսրայելի վաղեմի կողմնակից։ Նա իսրայելամետ մեգադոնոր Միրիամ Ադելսոնին համարում է «սիրելի ընկեր» և կրում է Նեթանյահուի և Մոսադի բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից նրան տրված հատուկ փեյջեր։ Իսկ Ջարեդ Քուշները իր ողջ կյանքի ընթացքում սերտորեն կապված է եղել իսրայելամետ համայնքի հետ՝ Նեթանյահուին համարելով ընտանիքի ընկեր։