ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումների վերլուծություն (հունվար-նոյեմբեր, 2025թ.)

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2025 թվականի հունվարից մինչև նոյեմբեր ամիսներն ընկած ժամանակահատվածում։

Վերլուծության հիմնական եզրակացությունն այն է, որ տնտեսական ակտիվության աճի բարձր տեմպը, որը նկատվել է վերջին ամիսներին, պահպանվում է, սակայն դրա հիմքում ընկած գործոնները բավականին անկայուն են։

Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշներ

Ընթացիկ տարվա նոյեմբերին Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը (ՏԱՑ) կազմել է 10.4%, իսկ հունվար-նոյեմբեր ամիսների կուտակային ցուցանիշը՝ 8.3%։ Այս ցուցանիշը 0.2 տոկոսային կետով արագանում է նախորդ ամսվա համապատասխան ցուցանիշի համեմատ։

Արդյունաբերության վերականգնումը և դրա անկայունությունը

Արդյունաբերության ոլորտը սկսել է արագ վերականգնվել և գրանցել դրական աճի ցուցանիշներ։ Սակայն վերջին ամիսների աճի հիմնական գործոնը մշակող արդյունաբերության «հիմնային մետաղների արտադրություն» ենթաոլորտի աճն է։ Հոկտեմբերին այս ենթաոլորտը ապահովել է մշակող արդյունաբերության 20.8% աճի 18.4 տոկոսային կետը։ Այս աճը հիմնականում պայմանավորված է ոսկու և այլ մետաղների վերաարտահանմամբ։ Այսպիսով, արդյունաբերության աճի տեմպը, թեև դրական է, հիմնված է մեկ, ոչ բազմազան աղբյուրի վրա, ինչը դարձնում է այն անկայուն։

Արտահանման և ներմուծման դինամիկան

Թեև արտահանման և ներմուծման ցուցանիշները դարձել են դրական և կտրուկ արագացել են, դրանք դեռևս բավարար չեն արտաքին առևտրի վերականգնման և առողջ աճի մասին խոսելու համար։ Եթե արտահանման աճը չճշգրտենք «թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարեր, թանկարժեք մետաղներ և դրանցից իրեր» ապրանքախմբի նպաստման չափով (չեզոքացնենք վերաարտահանման ազդեցության զգալի մասը), ապա աճը կկազմի ընդամենը 2.2%։ Նմանատիպ ցածր աճ ունի նաև ներմուծման ճշգրտված ծավալը՝ 3.6%։ Այս ցածր ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ ոլորտում դեռևս չկան նշանակալի դրական զարգացումներ։

Ամբողջական վերլուծությունը հասանելի է [https://shorturl.at/VYFGf](https://shorturl.at/VYFGf)։

Երևանի 2026 թվականի բյուջեի վերլուծություն

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը ներկայացնում է Երևան քաղաքի 2026 թվականի բյուջեի մանրամասն վերլուծություն, որի արդյունքում առանձնացվել են մի քանի կարևոր դրույթներ։

Բյուջեի հիմնական առանձնահատկությունները

Ընդհանուր առմամբ, 2026 թվականի բյուջեն նախատեսում է 156.8 մլրդ դրամ ծախսեր, ինչը 2.7 մլրդ դրամով կամ 1.7%-ով ավելի քիչ է, քան 2025 թվականին։ Այս նվազումը հատկապես զգալի է ընթացիկ ծախսերի մասով, որոնք կրճատվելու են 7.4 մլրդ դրամով (4.9%)։

Սակայն, ծախսերի կառուցվածքում նկատվում է մի անհանգստացնող միտում։ Չնայած ընթացիկ ծախսերը նվազում են, դրանց բաղադրիչներից մեկի՝ պարգևատրումների, դրամական խրախուսումների և հատուկ վճարների համար նախատեսված միջոցները 2026 թվականին աճելու են 73.8%-ով։ Այս ցուցանիշը 2023 թվականից սկսած տարեցտարի կտրուկ աճում է, և 2026 թվականի ցուցանիշը ավելի քան 7.1 անգամ գերազանցելու է 2022 թվականին ծախսված գումարը։

Այս աճի պատճառը կարելի է տեսնել 2025 թվականի բյուջեի կատարման հաշվետվության մեջ։ Ըստ այդ հաշվետվության՝ 2025 թվականի 9 ամիսների ընթացքում պարգևատրումներին ուղղված միջոցները 2.3 անգամ ավելացել են ընթացիկ տարվա հաստատված բյուջեով պլանավորվածի համեմատ, իսկ հաստատված բյուջեի ցուցանիշը նույնիսկ 46.1%-ով բարձր էր նախորդ տարվա համեմատ։ Փաստացի, 2025 թվականի 9 ամիսներին արդեն իսկ ծախսվել է 1.8 անգամ ավելի շատ գումար, քան ամբողջ տարվա համար էր նախատեսված հաստատված բյուջեով։

Կապիտալ ծախսերի կատարման կասկածելի իրատեսականություն

Բյուջետային ուղերձում նախատեսված կապիտալ ծախսերի մակարդակը և մի քանի տարի շարունակ կապիտալ ծախսերի թերակատարման փաստը 2026 թվականին դրանց կատարման իրատեսականության վերաբերյալ լուրջ կասկածներ են առաջացնում։

Օրինակ, «Երևանի մետրոպոլիտենի ենթակառուցվածքների կառուցում» ծրագրի համար 2026 թվականի բյուջեով նախատեսված է 2.0 մլրդ դրամ՝ «Աջափնյակ վարչական շրջանի մետրոպոլիտենի նոր կայարանի կառուցման աշխատանքների մեկնարկի իրականացման համար»։ Սակայն 2025 թվականի բյուջեով նույն ծրագրի համար նախատեսված էր 9.6 մլրդ դրամ՝ նույն նպատակով։ Այսպիսով, ենթադրվում է, որ ընթացիկ տարում կառուցման աշխատանքներ չեն իրականացվել, և դրանք պլանավորվում են մեկնարկել միայն 2026 թվականին՝ ընթացիկ տարվա բյուջեով նախատեսվածից մի քանի անգամ պակաս միջոցներով։

Նույնպիսի հարցեր են առաջանում նաև «Նախագծային աշխատանքներ» ծրագրի մասին։ 2026 թվականի բյուջեով նախատեսված միջոցների մի մասը նախատեսվում է օգտագործել «մետրոպոլիտենի՝ «Զորավար Անդրանիկ» և «Սասունցի Դավիթ» կայարանների միջանկյալ հատվածում նոր վերգետնյա կայարանի կառուցման համար նախագծանախահաշվային փաստաթղթեր ձեռք բերելու» նպատակով։ Քանի որ 2025 թվականի բյուջեի կատարման մասին տեղեկատվություն բացակայում է, հնարավոր չէ պարզել՝ 2026 թվականի բյուջեով այս ծրագրի գծով ծախսերի նախատեսման պատճառը 2025 թվականի ցածր կատարողականն է, թե՞ քաղաքային իշխանությունների համար մետրոպոլիտենի նոր կայարանի կառուցումը նույնիսկ նախագծային փուլում այնքան բարդ գործ է, որ պահանջում է մի քանի տարվա նախապատրաստական աշխատանքներ։

Պլանավորման որակի խնդիր

Բյուջեի հաշվեկշռի փաստացի ցուցանիշը 2018 թվականից ի վեր մշտապես կտրուկ տարբերվել է պլանավորվածից։ Պլանային և փաստացի ցուցանիշների միջև այս զգալի շեղումները միայն պակասուրդին չեն վերաբերում։ Տպավորություն է, որ գալիք տարվա բյուջետային ցուցանիշները պլանավորելիս քաղաքային իշխանությունները հաշվի չեն առնում նախորդ տարվա և ընթացիկ տարվա անցած ամիսների փաստացի ձևավորված ցուցանիշները, ինչը խոսում է պլանավորման ցածր որակի մասին։

Այս վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Երևանի 2026 թվականի բյուջեն, թեև նախատեսում է ընդհանուր ծախսերի նվազում, պարունակում է մի քանի անհանգստացնող միտումներ, որոնք կարող են խոչընդոտել քաղաքի զարգացման ռազմավարական նպատակների իրականացմանը։

Էկոպարեկային ծառայությունը պետական բյուջեից 1.9 միլիոն դրամ է ծախսել Ամանորին ընդառաջ

ՀՀ Էկոպարեկային ծառայությունը պետական բյուջեի միջոցներով զգալի գումար է ծախսել Ամանորի և Նոր տարվա նախորդող շաբաթներին։ Ընդհանուր ծախսերը կազմել են 1.967.580 դրամ։

Այս մասին տեղեկացումը ստացվել է պաշտոնական աղբյուրներից հրապարակված փաստաթղթերի հիման վրա։

Գնումների ցանկը բազմազան է։ Ծառայությունը ձեռք է բերել «Ագաթ Գրուպ» ՍՊԸ-ից 25.580 դրամ արժողությամբ զուգարանի թուղթ և խոհանոցային թղթե սրբիչներ։ Բացի այդ, «Դուց» ՍՊԸ-ին վճարվել է 198.000 դրամ՝ ամանորյա զարդարանքների համար։

Թղթե բաժակներ և գրիչներ ձեռք են բերվել «Իրինա Ոսկանյան» ԱՁ-ից՝ 190.000 դրամով։

Այս գնումներին զուգահեռ, ծառայությունը նաև 1.554.000 դրամ է տրամադրել ընթացիկ նորոգման աշխատանքների համար։ Դրանք կատարվել են ՀՀ Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզային վարչության ենթակայության տակ գտնվող Սևան քաղաքի Նաիրյան փողոցի 178-րդ շենքի բակային տարածքում։

Հայաստանի կենտրոնական բանկը նվազեցրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը

Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի խորհրդի նիստի ընթացքում կայացվել է որոշում՝ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը իջեցնել 0.25 տոկոսային կետով։ Այսպիսով, այն կազմում է 6.50%։

Բանկի կողմից տրամադրվող լոմբարդային ռեպոյի տոկոսադրույքը սահմանվել է 8.00%, իսկ բանկերից ներգրավվող միջոցների տոկոսադրույքը՝ 5.00%։

Տնտեսական վերլուծությունների համաձայն՝ 2025 թվականի առաջին ինը ամիսների ընթացքում արձանագրվել է բավական բարձր տնտեսական աճ, սակայն դրա կառուցվածքը համարվում է բավականին խնդրահարույց։ 2026 թվականի համար նախատեսվում են էական աճեր, սակայն դրանց արդյունավետության վերաբերյալ հստակ գնահատականներ առկա չեն։

Այս տարվա նոյեմբերին, նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ, բենզինի և դիզելային վառելիքի գները նվազել են համապատասխանաբար 1.4% և 1.2%։

Հոկտեմբերին, նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ, Հայաստանում թթվասերը թանկացել է 5.6%-ով, կաթնաշոռը՝ 5.2%-ով, մածունը՝ 4.8%-ով, իսկ կաթը՝ 4%-ով։

Ամերիաբանկը շնորհվել է մրցանակ՝ իր կողմից հաշվետու ժամանակահատվածում ներկայացված մի շարք նորարարական լուծումների համար։

ՀՀ պետական բյուջեի կատարման վերլուծություն՝ 2025թ. 9 ամիսների դրությամբ

ՀՀ պետական բյուջեի կատարման վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ 2025 թվականի առաջին 9 ամիսների ընթացքում տնտեսական աճը, թեև բարձր է, բայց ունի խորը կառուցվածքային խնդիրներ։

Տնտեսական աճի կառուցվածքային խնդիրներ

Արձանագրվել է 6%-ի իրական ՀՆԱ աճ, որը հիմնականում պայմանավորված է ծառայությունների և շինարարության ոլորտների զարգացմամբ։ Սակայն, հակառակը, արդյունաբերության ոլորտում գրանցվել է անկում, որը պայմանավորված է հատկապես մշակող արդյունաբերության զգալի թուլացմամբ։

Արտաքին ապրանքաշրջանառության անկումը նույնպես զգալի է՝ 39.3%-ով։ Արտահանման և ներմուծման միջև անհավասարության պատճառով արտաքին առևտրի բացասական հաշվեկշիռը վատթարացել է 19.2%-ով։ Արտահանումը դոլարային արտահայտությամբ նվազել է 46.8%-ով, իսկ ներմուծումը՝ 33.4%-ով։

Այսպիսով, տնտեսական աճը չի բաշխվում հավասարաչափ։ Իրական աշխատավարձի աճը (1.9%) զգալիորեն ցածր է իրական ՀՆԱ-ի աճի համեմատ, ինչը վկայում է աճի ներառականության բացակայության մասին։ Բարձր մնում է նաև աղքատության մակարդակը, իսկ սպառողական և հիպոթեքային վարկերի ծավալների զգալի աճը (համապատասխանաբար 31.1% և 30.6%) հակադրվում է բնակչության եկամուտների աճի ցածր ցուցանիշների հետ։

Պետական բյուջեի կատարում

ՀՀ պետական բյուջեն 2025թ. 9 ամիսների ընթացքում ունեցել է 2,126 մլրդ դրամ եկամուտ։ Թեև հարկային եկամուտների և պետական տուրքերի գծով հաջողվել է կատարել պլանը, պաշտոնական դրամաշնորհների մասով առկա է ծանր թերակատարում։

Ավելի զգալի է թերակատարումը ծախսերի կողմից։ Ընդհանուր ծախսերը կազմել են 2,205 մլրդ դրամ, ինչը 14.3% կամ 366.6 մլրդ դրամով ցածր է ճշտված պլանից։ Թերակատարվել են և՛ ընթացիկ, և՛ կապիտալ ծախսերը։

Կապիտալ ծախսերի թերակատարումը (2.7 անգամ ավելի մեծ) քան ընթացիկ ծախսերինը, ցույց է տալիս, որ պետությունը չի կարողանում ներդրումներ կատարել տնտեսության աճի պոտենցիալը բարձրացնելու նպատակով։ Այս թերակատարումը հիմնականում պայմանավորված է «ՀՀ պաշտպանության ապահովում», «Հանրակրթական և նախադպրոցական հաստատությունների հիմնում, կառուցում, բարելավում» և «Ճանապարհային ցանցի բարելավում» ծրագրերի կատարման ցածր արդյունավետությամբ։

Ծրագրերի կատարման վերլուծություն

Պաշտպանության ապահովում ծրագիր: Թերակատարումը կազմել է 15.0% կամ 81.8 մլրդ դրամ։ Ծախսերի մեծ մասը (65.2%) ուղղվել է շենքային պայմանների բարելավմանը, իսկ ռազմական կարիքների բավարարմանը՝ ընդամենը 34.7%։
ԿԳՄՍ նախարարության ծրագիր: Թերակատարումը կազմել է 33.6% կամ 27.8 մլրդ դրամ։ Ընդամենը 59 դպրոցում են ավարտվել աշխատանքները, ինչը հակադրվում է 300 դպրոցի և 500 մանկապարտեզի կառուցման, վերակառուցման և հիմնանորոգման նպատակին։
Այլ կարևոր ծրագրեր: Թերակատարումներ են արձանագրվել նաև «Ռազմարդյունաբերության համալիրի զարգացում» (95.6%), «Զբոսաշրջության զարգացում» (83.4%), «Թվային փոխակերպման գործընթացի իրականացում» (79.4%), «Ներդրումների և արտահանման խթանում» (64.3%), «Քաղաքային զարգացում» (62.4%) և «Գյուղատնտեսության խթանում» (35.7%) ծրագրերի գծով։

Պետական պարտքի աճ

2025թ. սեպտեմբերի 30-ի դրությամբ ՀՀ պետական պարտքը կազմել է 5,433.5 մլրդ դրամ։ Այս ցուցանիշը ներկայիս կառավարող քաղաքական ուժի իշխանավարման ընթացքում ավելի քան կրկնակի աճել է և շարունակում է աճել։

Այսպիսով, 2025 թվականի առաջին 9 ամիսների ընթացքում արձանագրված տնտեսական և բյուջետային վիճակը վկայում է պետական կառավարման ցածր արդյունավետության և տնտեսական զարգացման կառուցվածքային խնդիրների մասին։

ՀՀ 2026 թվականի պետական բյուջեի վերլուծություն

ՀՀ 2026 թվականի պետական բյուջեի նախագիծը պարունակում է մի քանի մտահոգիչ միտումներ, որոնք կարող են բացասաբար ազդել երկրի տնտեսական կայունության վրա։

Տնտեսական աճի կանխատեսումներ

Այս տարվա սկզբին ցուցադրված բարձր տնտեսական աճի տեմպերը, որոնք պայմանավորված էին արտաքին դրական գործոններով (մարդկանց և կապիտալի ներհոսք, վերաարտահանում), այժմ զգալիորեն դանդաղում են։ Կառավարության կողմից կանխատեսվող 5.4% աճը, թեև համապատասխանում է միջազգային կառույցների կանխատեսումներին, չի համապատասխանում կառավարության ծրագրով սահմանված 9.0% տնտեսական աճի թիրախին։ Բյուջեի հեղինակները փորձում են բացատրել այս տարբերությունը՝ նշելով, որ 7.0% տնտեսական աճի միջին ցուցանիշը ձևավորվել է 2023-2024 թվականների բարձր աճի շնորհիվ։ Սակայն, այս տեսանկյունից դիտարկելով, պետք է հստակեցնել, որ 2023-2024 թվականների աճը պայմանավորված էր հենց ՀՀ-ի համար դրական զարգացումներով, ուստի այն պետք է դիտարկել 9.0% տնտեսական աճի թիրախին համապատասխանող որպես։

Հարկային քաղաքականություն և բյուջետային պակասուրդ

Հարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցության բարելավման կանխատեսումները, որոնք կրկին ներառված են բյուջեում, հարցականի տակ են։ 2021-2024 թվականներին փաստացի բարելավումը կազմել է ընդամենը 0.5 տոկոսային կետ, իսկ բյուջեները յուրաքանչյուր տարվա համար նախատեսում էին ավելի բարձր ցուցանիշներ։ Նման հավակնոտ կանխատեսումները, որոնք չեն իրականացվել, մեծ ռիսկ են կրում։

Բյուջեի պակասուրդը մնում է բարձր մակարդակի՝ 2025 թվականին կազմելով ՀՆԱ-ի 5.5%, որը 2026 թվականին կնվազի մինչև 4.5%։ Չնայած նվազմանը՝ այն շարունակում է չափազանց մեծ լինել։ Պակասուրդի նվազեցումը, բացի ծախսային կարիքներից, հանգեցնում է նաև տնտեսության վրա հարկաբյուջետային քաղաքականության զսպող ազդեցության, ինչը կարող է բացասաբար ազդել հետագա տնտեսական աճի վրա։

Պետական պարտքի աճ

Այս պահի ամենամտահոգիչ ցուցանիշը կառավարության պարտքի աճն է։ 2017 թվականի վերջի համեմատ 2025 թվականի վերջում պարտքը կաճի 82.3%-ով, իսկ 2026 թվականի բյուջեով ակնկալվող պարտքի մեծությունը կգերազանցի 2017 թվականի տարեվերջի մեծությունը 111.2%-ով կամ շուրջ 3,321.9 մլրդ դրամով։ Պարտքի բեռին զուգահեռ աճում են նաև պարտքի սպասարկման ծախսերը, որոնք 2026 թվականին կկազմեն 419.9 մլրդ դրամ՝ 2025 թվականի բյուջեով պլանավորվածի համեմատ աճելով 6.5%-ով։

Պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը ունի աճի միտում, ինչը պետական ֆինանսական կայունության տեսանկյունից մտահոգիչ է։ 2025 թվականին այն կհասնի ՀՆԱ-ի 49.5%-ի, իսկ 2026-2027 թվականներին՝ 53.7%։ Այս աճող դինամիկայի պլանավորումը հանդիսանում է պարտքի կայունության վտանգների առաջնային ախտանիշներից, ինչը կարող է բացասական ազդակ հաղորդել ներդրողներին։

Ծախսերի կառուցվածք

Կապիտալ ծախսերի պլանավորումն աչքի է ընկնում անիրատեսական բարձր աճերով։ 2019-2024 թվականներին կապիտալ ծախսերի միջին կատարողականը եղել է ընդամենը 87.7%, իսկ 2024-2025 թվականների ինն ամիսներին՝ շուրջ 70-71%։ Այս պայմաններում ՀՆԱ-ի մոտ 6% կապիտալ ծախսերի թիրախավորումը 2026-2028 թվականների համար ցանկալի, բայց ոչ իրատեսական սցենար է։

Այսպիսով, ծախսերի կառուցվածքում նկատվում է միտում, երբ «ընդհանուր բնույթի հանրային ծառայությունների» ծախսերը (պարտքի սպասարկում, պետական կառավարման ապարատի պահպանում) առաջանցիկ են դառնում բոլոր մյուս ծախսերի համեմատ՝ 2017 թվականի մակարդակի համեմատ աճելով շուրջ 3.1 անգամ։ Սա ցույց է տալիս ծախսերի ոչ համաչափ վերաբաշխում դեպի կառավարման համակարգեր՝ ճնշում առաջացնելով սոցիալական և տնտեսական առաջնահերթությունների նկատմամբ։

Այս վերլուծությունը հստակ ցույց է տալիս, որ ՀՀ 2026 թվականի պետական բյուջեի նախագիծը պարունակում է մի քանի մտահոգիչ միտումներ, որոնք պահանջում են ուշադիր վերլուծություն և հնարավոր ռիսկերի գնահատում։

ՀՀ սպառողական շուկայում գնաճի դինամիկան 2025 թվականի նոյեմբերին

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալների համաձայն՝ 2025 թվականի նոյեմբերին Հայաստանի սպառողական շուկայում գրանցվել է 3.1% գնաճ՝ համեմատած 2024 թվականի նոյեմբերի ցուցանիշի հետ։ Ընդհանուր գնաճի ցուցանիշը նոյեմբեր ամսին 0.6% էր աճել՝ համեմատած հոկտեմբերի ցուցանիշի հետ։

Սննդամթերքի և խմիչքների ոլորտում գնաճ

Սննդամթերքի և ոչ ալկոհոլային խմիչքների գինը նոյեմբեր ամսին աճել է 3.8%՝ համեմատած նախորդ տարվա նույն ամսվա հետ։ Ըստ վիճակագրական տվյալների՝ հացի գինը թանկացել է 3%, ալյուրինը՝ 4.8%, հնդկացորենինը՝ 7.9%, մակարոնեղենինը՝ 8.8%։

Մսամթերքի ոլորտում նկատվել է տարբեր դինամիկա։ Թռչնամիսը թանկացել է 1.8%, տավարի, խոզի և գառան միսը՝ համապատասխանաբար 4.2%, 9.9% և 13.5%։ Մարգարինն ու կարագը նույնպես թանկացել են՝ համապատասխանաբար 5.3% և 11.9%։

Արտարժույթով արտահայտված ապրանքների գները նշանակալիորեն աճել են։ Արևածաղկի բուսական յուղի գինը թանկացել է 15%, ձվինը՝ 3%, սուրճինը՝ 10.7%, շոկոլադինը՝ 12.2%, կակաոյինը՝ 30%։ Շաքարի և շաքարավազի ապրանքախմբում, սակայն, գնանկում է արձանագրվել՝ 1%։

Այլ ապրանքների և ծառայությունների գնաճ

Բանջարեղենը նոյեմբեր ամսին էժանացել է 7.8%՝ համեմատած նախորդ տարվա նույն ամսվա հետ, մինչդեռ միրգը թանկացել է 3.1%։

Բենզինի և դիզելային վառելիքի գները նոյեմբեր ամսին նվազել են համապատասխանաբար 1.4% և 1.2%։

Բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների ոլորտում գնաճը կազմել է 2.9%։

Արժութային փոխարժեք

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ 2025 թվականի նոյեմբերին հայկական դրամի նկատմամբ ԱՄՆ դոլարի միջին հաշվարկային փոխարժեքը կազմել է 382.0 դրամ, ինչը 1.8% ցածր է 2024 թվականի նոյեմբերի համապատասխան ցուցանիշից (389.0 դրամ)։

Ամերիաբանկը երկրորդ տարին անընդմեջ ճանաչվել է Հայաստանի հիփոթեքային շուկայի լավագույն բանկը

Ամերիաբանկը երկրորդ տարին անընդմեջ ստացել է 2025թ. «Անշարժ գույքի ոլորտի լավագույն բանկը Հայաստանում» մրցանակը՝ միջազգային հեղինակավոր ֆինանսական պարբերականի կողմից։ Այս ճանաչումը բանկի կողմից ներդրված նորարարական լուծումների և հիփոթեքային վարկավորման հասանելիության ընդլայնման արդյունքն է։

Համաձայն պարբերականի գնահատականի՝ Ամերիաբանկը յոթերորդ տարին անընդմեջ պահպանում է Հայաստանի հիփոթեքային շուկայի առաջատարի դիրքը՝ զբաղեցնելով շուկայի շուրջ 23% մասնաբաժին (դրությամբ 2025թ. սեպտեմբերի 30-ի)։

Հաջողության հիմնական գործոններից մեկը համարվում է MyHome անշարժ գույքի էկոհամակարգի շարունակական զարգացումը։ Այս հարթակը, որն արդեն իսկ առաջնային շուկայում ամբողջությամբ թվային հիփոթեք տրամադրելու միակ բանկն է, 2024թ. տարեվերջին ընդլայնեց իր հնարավորությունները՝ առաջարկելով հիփոթեքային վարկերի առցանց հաստատումը նաև երկրորդային շուկայի համար։ Այս նորարարության շնորհիվ, որը նախկինում տևում էր մինչև 10 աշխատանքային օր, գործընթացը կրճատվել է մինչև րոպեներ՝ զգալիորեն արագացնելով անշարժ գույքի գործարքները։

MyHome հարթակը դարձել է ոչ միայն հիփոթեքի տրամադրման, այլև լիարժեք էկոհամակարգ՝ անշարժ գույքի հետ կապված բազմաթիվ ծառայություններ մատուցող հարթակ։ Վերջին տարվա ընթացքում հարթակի օգտատերերի թիվն աճել է 42%-ով, իսկ ամսական ակտիվ օգտատերերի քանակը եռապատկվել է։ Բացի այդ, հարթակում հնարավորություն են ստացել ներկայացնել իրենց անշարժ գույքը նաև անհատ վաճառողները։ Այսպիսով, հարթակում ներկայացված է ավելի քան 6000 անշարժ գույք՝ 98 կառուցապատողի ու 35 բրոքերային ընկերության կողմից, ներառյալ արտերկրում գործողներ։ Օգտատերերին առաջարկվում են նաև զեղչեր և արտոնություններ վերանորոգման ծառայությունների, կահույքի և տեխնիկայի խանութների կողմից։

Հարթակի ֆունկցիոնալությունը զգալիորեն ընդլայնվել է՝ ներառելով նաև վերանորոգման հաշվիչ, որը հնարավորություն է տալիս օգտատերերին մի քանի պարզ հարցի պատասխանելով ստանալ վերանորոգման նախահաշվարկ։

Ամերիաբանկի մանրածախ բանկինգի տնօրեն Արման Բարսեղյանը նշել է, որ այս մրցանակը հաստատում է բանկի նախաձեռնությունների դրական ազդեցությունը շուկայի որակական բարելավման վրա։ «Ամերիաբանկը հետևողականորեն ներդնում է նորարարական լուծումներ՝ ձգտելով տան ձեռքբերման գործընթացը դարձնել առավել պարզ, արագ և հասանելի»,- ասել է նա։

Ամերիաբանկը Հայաստանի հիփոթեքային շուկայի առաջատարն է, որի մասնաբաժինը 2025թ. սեպտեմբերի 30-ի դրությամբ կազմել է 22.8%, իսկ վարկային պորտֆելը գերազանցել է 372.5 մլրդ ՀՀ դրամը։ Բանկը շարունակում է զարգացնել իր թվային հարթակները՝ առաջարկելով բազմաթիվ նորարարական ծառայություններ, որոնք նպատակ ունեն բավարարելու իր հաճախորդների ֆինանսական և ոչ ֆինանսական կարիքները։

Հայաստանում կաթնամթերքի գները կտրուկ բարձրացել են

Հոկտեմբերին Հայաստանում կաթնամթերքի գները կտրուկ բարձրացել են՝ հասնելով մինչև 5%-ի աճի։ Վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ նախորդ տարվա համեմատ, թթվասերը թանկացել է 5.6%-ով, կաթնաշոռը՝ 5.2%-ով, մածունը՝ 4.8%-ով, իսկ կաթը՝ 4%-ով։

Այս բարձրացումը նկատելի է դարձել այն պայմաններում, երբ նախորդ ամիսներին գնաճը բավականին ցածր էր, և նույնիսկ գրանցվել են գնանկումներ։ Հոկտեմբերի գնաճն, սակայն, ակնհայտ էր։

Արտադրողների կողմից կատարված գների բարձրացման պատճառները դեռևս պաշտոնապես բացատրված չեն ո՛չ արտադրողների, ո՛չ էլ պետական մարմինների կողմից։

«Իրազեկ և պաշտպանված սպառող» ՀԿ-ի նախագահ Բաբկեն Պիպոյանը նախկինում հայտնել էր, որ կաթնամթերքի արտադրողները կարող են գները բարձրացրել առանց տնտեսական հիմնավորման՝ պարզապես հետևելով միմյանց։

Ամենատարածված կարծիքը, թե գների բարձրացման հիմնական պատճառը QR կոդերի կիրառումն է, փորձագետների շրջանում համոզիչ չէ։ Ըստ նրանց՝ այս նորամուծությունը չի կարող ծախսեր առաջացնել այնպիսի չափով, որ թթվասերը, օրինակ, մեկ օրում 50-60 դրամով թանկանա։

Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովը նախաուսումնասիրում է կաթնամթերքի գների բարձրացման հարցը։ Հանձնաժողովի խոսնակ Անի Սմբատյանը նշել է, որ մանրամասներ տրամադրելը կարող է խանգարել ընթացիկ ուսումնասիրությանը։ Որոշումը, թե արդյոք կհարուցվի վարույթ, կկայացվի ավելի ուշ, և դրա համար կարող է անհրաժեշտ լինել մի քանի ամիս։

Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի կայուն զարգացման տնօրենի հարցազրույցը

Իմ անունն է Արմեն Ստեփանյանը, և ես զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի (ԶՊՄԿ) կայուն զարգացման տնօրենն եմ։ Մեր ընկերությունը հայտնի է որպես «Robust Armenia 2025» կոնֆերանսի գործընկեր, որի թեմայով այս տարի էներգաարդյունավետության դերը Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության համար։

Էներգաարդյունավետության դերը Հայաստանում

Այսօր էներգաարդյունավետությունը դարձել է ոչ միայն տնտեսական, այլև բնապահպանական և սոցիալական զարգացման հիմնաքար։ Հանքարդյունաբերությունը, որը մեր ընկերության գործունեության հիմքն է, համարվում է էներգատար ոլորտներից մեկը։ Ուստի, այլևս հնարավոր չէ անտեսել էներգիայի օգտագործման արդյունավետության հարցը։

Հումքի արդյունահանումը, տեղափոխումը և վերամշակումը ինքնին էներգատար գործընթացներ են, որոնք կազմում են հանքարդյունաբերական ծրագրերի ծախսերի զգալի մասը։ Դրանց օպտիմալ օգտագործումը կարևոր է ոչ միայն տնտեսական, այլև բնապահպանական տեսանկյունից։ Օրինակ՝ նվազեցնելով էներգիայի սպառումը՝ նվազեցնում ենք նաև արտանետումների ծավալները, ինչը հսկայական դեր է խաղում բնապահպանական ոլորտում։

Կարելի է ասել, որ խոշոր բիզնեսի համար էներգախնայող տեխնոլոգիաները և՛ շահութաբեր են, և՛ անհրաժեշտ՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխանելու համար։ Ինչ վերաբերում է հանրության կողմից էներգիայի օգտագործման մշակույթին, ապա այդ ուղղությամբ դեռևս անհրաժեշտ է շարունակական աշխատանք՝ հանրային մտածողությունը դարձնելու ավելի գիտակցված ու խնայող։

ԶՊՄԿ-ի կայուն զարգացման ռազմավարությունը

Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը վերջին տարիներին մեծ ջանքեր է գործադրել էներգաարդյունավետության բարձրացման համար։ Մեր կայուն զարգացման ռազմավարության հիմնական ուղղություններից մեկը ջերմոցային գազերի արտանետումների նվազեցումն է։

Մենք աշխատում ենք մի քանի ուղղություններով՝
Տեխնոլոգիական արդիականացում: աստիճանաբար փոխարինում ենք կիրառվող տեխնոլոգիաները ավելի էներգաարդյունավետ տարբերակներով։
Վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների կիրառում: մշակվել են երկարաժամկետ ծրագրեր՝ ավտոպարկի էլեկտրաֆիկացման և այլ էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաների ներդրման համար։
Համայնքների զարգացում: մեր ազդակիր համայնքներից Սյունիք համայնքում ԶՊՄԿ-ի միջոցներով արդեն տեղադրվել են արևային ֆոտովոլտային համակարգեր և ջրատաքացուցիչներ մոտ 200 ընտանիքի համար։

Հանքարդյունաբերությունը, ի տարբերություն այնպիսի կերպարի, որը հաճախ ստեղծվում է հանրության մեջ, իսկապես կանաչ էներգետիկայի անցման հիմքն է։ Աշխարհում ավելի ու ավելի շատ են կարևորում ոլորտը, քանի որ չի կարող լինել էներգետիկա և կանաչ անցում առանց մետաղների։ Այդ առումով Հայաստանը ունի չօգտագործված հսկայական պոտենցիալ։

Կայուն զարգացման հաշվետվությունների նշանակությունը

Մեր ընկերությունը ամեն տարի ներկայացնում է կայուն զարգացման հաշվետվություն։ Այս հաշվետվությունները ոչ միայն մեր նվաճումների, այլև բացթողումների ամփոփումն են։ Դրանք հնարավորություն են տալիս հաշվառել, գնահատել և համեմատել բնապահպանական, սոցիալական և կառավարչական ոլորտներում մեր առաջընթացը։

Այս հաշվետվությունները հենց այն ամենամյա աշխատանքն են, որը թույլ է տալիս հաջորդ տարվա համար նախանշել շտկումները։ Դրանք անհրաժեշտություն են մեր մրցունակությունը պահպանելու համար, քանի որ վաղ թե ուշ պահանջվելու է ցանկացած ընկերությունից, որը որևէ կերպ կապված է դրսում որևէ շուկայի հետ։

Անելիքներն ու մեր հայացքները

Կայուն զարգացումը մշտական ադապտացիայի, փոփոխության և շտկումների կարիք ունի։ Չկա ընկերություն, որ կարող է ասել, որ շտկելու ոչինչ չունի։ Մեր հիմնական նպատակն է շարունակել բարելավման համար ջանքերը։

Անցյալ տարի ընդունվեցին մեր ընկերության բնապահպանական և սոցիալական քաղաքականությունները, և դրանց լիարժեք ներդրումը դեռևս աշխատանք է պահանջում։ Ուզում ենք այս տարի շտկել այն բացը, որ դեռևս չունենք հստակ թիրախներ ածխածնային հետքի կրճատման ծավալների և ժամկետների առումով։ Կարևոր է նաև առողջության և անվտանգության մշակույթի ամրապնդումը, որը դեռևս հանգեցնում է միջադեպերի։

Մենք համոզված ենք, որ կայուն զարգացումը ոչ միայն անհրաժեշտություն է, այլև երկարաժամկետ տնտեսական շահավետություն։ Այն պետք է դառնա հայկական բիզնեսի մրցունակությունը ապահովող կարգավորման հիմքը։