Երևանի 2025 թվականի բյուջեի կատարողական հաշվետվության վերլուծություն

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը մանրամասն վերլուծել է Երևան քաղաքի 2025 թվականի բյուջեի կատարողական հաշվետվությունը՝ հանգելով մի քանի կարևոր եզրահանգումների։

Եկամուտների կողմից

Հաշվետվության համաձայն՝ Երևանի բյուջեի եկամուտների աճը զգալիորեն պայմանավորված է մի շարք օրենսդրական փոփոխություններով, որոնք հանրությանը հաճախ չեն ընկալվում որպես դրական։ Գույքահարկի հավաքագրումը աճել է 50%-ով՝ շնորհիվ նոր մեթոդաբանության, որի համաձայն ավարտական ակտ չունեցող շենքերը դիտարկվում են որպես մեկ միավոր ավարտված շինություն։ Անշարժ գույքի հարկի վճարումների աճը նաև պայմանավորված է տարվա ընթացքում առաջացած նոր գույքային միավորների և շինարարության տուրքերի ավելացմամբ։ Փոխադրամիջոցների քանակի աճը, իր հերթին, ավելացրել է այլ գույքային հարկերի գումարը։

Այլ եկամուտների շարքում նկատելի աճ է գրանցվել տեղական վճարների գծով, որը հիմնականում պայմանավորված է բնակելի շենքերի համար աղբահանության վճարների հաշվարկման մեթոդաբանության փոփոխությամբ։

Խնդիրներ և անհամապատասխանություններ

Հակառակը, ավտոկայանատեղիում կայանման համար գանձված վճարները 2024 թվականի համեմատ նվազել են 8.4%-ով։ Չնայած ավտոկայանման վճարները 2024 թվականի հունվարից 2-ից 13.3 անգամ աճել են, դրանց հավաքագրումը 2025 թվականին 2023 թվականի ցուցանիշից ընդամենը 62.7%-ով է ավելացել։ Այսպիսով, փաստացի հավաքագրումները չեն համապատասխանում ակնկալվող աճին, ինչը հարցեր է առաջացնում վճարների աճի արդյունավետության և փողոցային ավտոկայանատեղերի բեռնաթափման մասին։

Ծախսերի կողմից

Հաշվետվության սկզբնամասում փորձ է արվում բյուջեի ցածր կատարողականին տալ դրական բացատրություն՝ խնայողությունների և պայմանագրային պարտավորությունների անցումների մասին խոսելով։ Սակայն հենց նույն տեքստում նշվում է, որ ծրագրված և փաստացի ցուցանիշների շեղումները հիմնականում պայմանավորված են Երևանի քաղաքապետին պատվիրակված լիազորությունների շրջանակներում իրականացվող ծրագրերի ամբողջական կամ մասամբ չկատարմամբ։ Այս անհամապատասխանությունը վերլուծության մեջ ընդգծվում է որպես քաղաքային իշխանության կառավարման ոչ բավարար մակարդակի ցուցանիշ։

Վերլուծության ամբողջական տարբերակը հասանելի է [https://tinyurl.com/392dkmwv](https://tinyurl.com/392dkmwv) հասցեով։

Ամերիաբանկը՝ որպես Lion Finance Group-ի անդամ, ընդգրկվեց Լոնդոնի ֆոնդային բորսայի FTSE 100 ինդեքսում

Ամերիաբանկը, որը Lion Finance Group (LFG) միջազգային ֆինանսական խմբի անդամ է, դարձավ առաջին հայկական հաստատությունը, որն ընդգրկվեց աշխարհի առաջատար բորսաներից մեկի՝ Լոնդոնի ֆոնդային բորսայի (London Stock Exchange) FTSE 100 ինդեքսում։ Այս պատմական ձեռքբերումը խմբի շուկայական կապիտալիզացիայի մեծության շնորհիվ կնշանակում է, որ LFG-ն, և հետևաբար նաև Ամերիաբանկը, միացել է ֆինանսական և այլ ոլորտների աշխարհի ամենաազդեցիկ 100 ընկերությունների շարքին։

Այս փոփոխությունը պաշտոնապես կմիանա ուժի մեջ 2026թ. մարտի 23-ին, սակայն ինդեքսում կներկայանա 2026թ. մարտի 20-ին՝ շուկաների փակումից հետո։

FTSE 100 ինդեքսում ընդգրկված են այնպիսի համաշխարհային հայտնի բրենդեր, ինչպիսիք են HSBC-ն, Barclays-ը, Lloyds Banking Group-ը, Rolls-Royce Holdings-ը, Unilever-ը, Coca-Cola-ն և այլն։ LFG-ն իր շուկայական արժեքով առաջ է անցել նաև այնպիսի ընկերություններից, ինչպիսիք են Burberry-ն և EasyJet-ը։

Ամերիաբանկի գլխավոր տնօրեն Արտակ Հանեսյանը նշել է, որ այս իրադարձությունը կարևոր ազդակ է միջազգային ներդրողների վստահության տեսանկյունից։ «Լոնդոնի ֆոնդային բորսայի այս ինդեքսում ներառվելը ցույց է տալիս, որ միջազգային ներդրումային համայնքը բարձր է գնահատում մեր զարգացման ռազմավարությունը և դրա արդյունքները։ Այս ձեռքբերումը նպաստում է Հայաստանի տեսանելիության և հեղինակության բարձրացմանը»,-ասել է նա՝ շնորհակալություն հայտնելով բանկի թիմին, հաճախորդներին և գործընկերներին։

Lion Finance Group-ի գործադիր տնօրեն Արչիլ Գաչեչիլաձեն նույնպես ընդգծել է այս նվաճման նշանակությունը՝ այն համարելով թիմերի հետևողական աշխատանքի արդյունքում ստեղծված արժեքի պաշտոնական ճանաչում։ «Այս նվաճումն ընդգծում է Lion Finance Group-ի ռազմավարության հզորությունը, նորարարական և հաճախորդակենտրոն մոտեցումը, որը մենք կիրառում ենք թե’ հայկական, թե’ վրացական շուկաներում։ Ես համոզված եմ, որ այս ձեռքբերումը կամրապնդի միջազգային ներդրողների հետաքրքրությունը խմբի նկատմամբ»,-նշել է նա։

Ամերիաբանկը Հայաստանի տնտեսական ոլորտի առաջատար հաստատություններից է, որը շարունակաբար ներդնում է նորարարական տեխնոլոգիաներ և ծառայություններ՝ բավարարելու իր հաճախորդների ֆինանսական կարիքները։

Կառավարությունը նախատեսում է ապրիլի 1-ից բարձրացնել թոշակները 10 000 դրամով

Հայաստանի կառավարությունը նախատեսում է ապրիլի 1-ից բարձրացնել մոտ 600 000 թոշակառուների համար նշանակվող թոշակների չափը։ Ըստ նախագծված որոշման՝ թոշակները կբարձրանան ուղիղ 10 000 դրամով։

Այս որոշումը պետբյուջեի վրա կառաջացնի տարեկան 78.7 մլրդ դրամի կամ ավելի քան 208 մլն դոլարի հավելյալ ծախս։ Կառավարության անդամները պլանավորում են այս ծախսը ֆինանսավորել 2025 թվականի տնտեսական աճի հաշվին։

Այնուամենայնիվ, Ֆինանսների նախարարությունը որոշման նախագծի ամփոփաթերթում այն ռիսկային է համարում։ Նախարարությունը նշում է, որ «նախագծով հստակ գնահատված չեն ֆինանսական կարիքի ֆինանսավորման աղբյուրները»։ Որպես այլընտրանք՝ առաջարկվում է ոլորտի այլ ծրագրերի օպտիմալացման միջոցով կուտակված միջոցները ուղղել հավելյալ ծախսերի ֆինանսավորմանը։

Առաջին անգամ թոշակների բարձրացման մասին փետրվարի 25-ին հայտարարել էր վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Նա նշել էր, որ 2025 թվականին Հայաստանում տնտեսական աճը գերազանցում է կանխատեսված ցուցանիշները, ինչը ստեղծում է լրացուցիչ հնարավորություն։

«Կարծում եմ՝ հենց իրենք՝ թոշակառուները, այս որոշման մեջ ունեն որոշակի դերակատարում, քանի որ հետվճարի համակարգից հետո հատկապես նրանք ավելի ու ավելի շատ են անկանխիկ առևտուր անում՝ այդպիսով նպաստելով, որ ստվերային շրջանառությունը ՀՀ-ում կրճատվի»,- ասել էր վարչապետը։

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանը նույնպես հավաստիացրել էր, որ բյուջեում կա տնտեսական աճի նոր ցուցանիշ, որը թույլ է տալիս ավելի համարձակ ֆիսկալ քաղաքականություն վարել։

Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը պնդել էր, որ «բյուջեում այդ փողերը կան»՝ նշելով, որ այդ գումարը չի գնում «մի քանի օլիգարխների և մի քանի պաշտոնյաների գրպանը», այլ մոտ 660 000 ՀՀ քաղաքացու գրպանը։

Փոփոխությունը նախատեսվում է ուժի մեջ մտցնել 2026 թվականի մարտի 23-ին։

Պետական ներդրումային ֆոնդը դուրս է գալիս 5 ընկերությունից, մեկի հետ «ապահարզանն» ընթացքի մեջ է, իսկ մյուս 4-ի հետ գործընթացը դարձել է «փորձություն»

«Ձեռնարկատեր+Պետություն հակաճգնաժամային ներդրումներ» պետական ֆոնդը, որը 2021-2023 թթ. 6,6 մլրդ դրամի (Կենտրոնական բանկի ներկա փոխարժեքով՝ 17,6 մլն դոլար) ներդրում է կատարել հայաստանյան 10 ընկերություններում, հաջողությամբ ավարտել է դուրս գալու գործընթացը 5 ընկերությունից։ Ֆոնդը ամբողջությամբ հետ է ստացել իր ներդրումները «Ժամանակակից վիրաբուժության կլինիկա», «Սիդ թու Ֆարմ», «Յունիվերսալ Քլոզրս», «Գլոբալ Քոննեքթ» և «ԷյԷմՍի» ՓԲԸ-ներից։

Մեկ ընկերության հետ, «Դոմ Արենա» ՓԲԸ-ի, դուրս գալու գործընթացը գտնվում է «ապահարզանն» փուլում։ Ընկերության մյուս բաժնետերը համաձայնել է ֆոնդի բաժնետոմսերը ձեռք բերել, սակայն վճարումները կատարվում են 4 փուլով։ Փետրվարի 18-ի դրությամբ վճարվել է 195 մլն դրամ, իսկ ֆոնդի զուտ ներդրումը «Դոմ Արենա»-ում կազմում է մոտ 277 մլն դրամ։

Ամենից հետաքրքիր և բարդ իրավիճակը ստեղծվել է մյուս 4 ընկերությունների հետ։ Պետական ֆոնդը դրանցում ներդրել է մոտ 9 մլն դոլար, սակայն դրանց մյուս բաժնետերերը չեն օգտվել ֆոնդի կառավարչի՝ բաժնետոմսերը գնելու առաջարկից։ Այս 4 ընկերությունները՝ «Տավրոս ԿՎՄ», «Ապագա Փրոջեքթս», «Բերրիմաունթ» և «Սի Էֆ Դաբլյու» ՓԲԸ-ները, չեն ցանկացել ձեռք բերել պետությանը պատկանող բաժնետոմսերը։

Այսպիսով, ֆոնդի կառավարչի՝ Պետգույքի կառավարման կոմիտեի (ՊԳԿԿ) համար ստեղծվել է յուրօրինակ իրավիճակ, երբ պետության կամքը և կարողությունները փորձության են ենթարկվում՝ պետական միջոցները վերադարձնելու համար։

Հիշեցնենք, որ «Ձեռնարկատեր+Պետություն հակաճգնաժամային ներդրումներ» ֆոնդը ստեղծվել էր 2020-2021 թթ. կորոնավիրուսի համավարակի հետևանքով առաջացած տնտեսական ճգնաժամը հաղթահարելու նպատակով։ Ֆոնդի նպատակն էր աջակցել տնտեսության ակտիվացմանը, ստեղծել աշխատատեղեր և խթանել արտահանությունը։ Ֆոնդի մասնակիցը և բաժնետերը պետությունն էր, որը ներդրումներ էր կատարում տարբեր ընկերություններում՝ ստանալով 25,1-49,9% բաժնետոմսեր։

ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումների վերլուծություն (2025թ. հունվար-դեկտեմբեր)

Հիմնադրամի կողմից կատարված վերլուծության համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշները 2025 թվականի հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին ցույց են տալիս մի քանի կարևոր միտում։

Առաջին հերթին, նշանակալի է խոշոր հարկատուների կողմից կատարված վճարումների աճը։ 2024 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատությամբ այս ցուցանիշը աճել է մոտ 9.79%-ով, ինչը կազմում է շուրջ 173.55 մլրդ դրամ։ Այս աճը կարող է ցուցադրել տնտեսական ակտիվության և հարկային բազայի ամրապնդման միտումը։

Հունվարի 23-ին ՀՀ Ազգային ժողովը պետական բյուջեից հատկացրել է 3 միլիոն դրամ՝ ներկայացուցչական ծախսերի համար։

Ավելի լայն վերլուծության համար կարող եք ծանոթանալ ամբողջական զեկույցին։

Հայաստանի խոշոր հարկատուների ցանկը 2025 թվականի առաջին կիսամյակում կրել է զգալի փոփոխություններ

Պետական եկամուտների կոմիտեն հրապարակել է 2025 թվականի հունվար-դեկտեմբեր ամիսների ընթացքում Հայաստանի 1000 խոշոր հարկ վճարողների կողմից վճարված հարկերի և տուրքերի մասին տվյալները։ Ընդհանուր առմամբ, այս հարկատուների կողմից պետական բյուջե է մուծվել 1,946.46 մլրդ դրամ, որից 1,580.3 մլրդ դրամը՝ հարկային մարմնի, իսկ 366.2 մլրդ դրամը՝ մաքսային մարմնի կողմից։

Այս ցուցանիշը 2024 թվականի համեմատ աճել է 9.79%-ով կամ 173.55 մլրդ դրամով։

Առաջատար տասնյակը

Հայաստանի խոշոր հարկատուների ցանկի գլխավորումն այս տարի զբաղեցնում է Մոբայլ Սենթր Արթը՝ 77.86 մլրդ դրամով։ Այս արդյունքը 2024 թվականի համեմատ ավելացել է 11.12 մլրդ դրամով կամ 16.67%-ով։ 2024 թվականի ընթացքում ընկերությունը զբաղեցրել էր երկրորդ հորիզոնականը։

Երկրորդ տեղում է Գրանդ Տոբակոն՝ 66.12 մլրդ դրամով։ Ընկերության վճարումները 2024 թվականի համեմատ աճել են 2.57 մլրդ դրամով կամ 4.04%-ով։ 2024 թվականին այն զբաղեցրել էր երրորդ հորիզոնականը։

Հանքարդյունաբերության ոլորտի խոշոր հարկատուն՝ ԶՊՄԿ-ն, զբաղեցնում է երրորդ տեղը՝ 52.16 մլրդ դրամով։ Այս արդյունքը 2024 թվականի համեմատ 49.8 մլրդ դրամով կամ 48.84%-ով անկում է ցույց տալիս։ 2024 թվականին այն գլխավորում էր ցանկը։

Չորրորդ հորիզոնականում է Գազպրոմ Արմենիան՝ 43.24 մլրդ դրամով։ Ընկերության կողմից պետական բյուջե է վճարվել 3.62 մլրդ դրամով ավելի քիչ, քան 2024 թվականին (46.86 մլրդ դրամ)։

Հինգերորդ տեղում է Արդշինբանկը՝ 40.2 մլրդ դրամ վճարված հարկերով։ Ընկերության վճարումները 2024 թվականի համեմատ աճել են 33.47 մլրդ դրամով կամ 497.24%-ով։ 2024 թվականին այն զբաղեցրել էր 42-րդ հորիզոնականը։

Ընդհանուր միտումներ

Առաջատար տասը հարկատուների կողմից 2025 թվականի հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին վճարվել է 409.71 մլրդ դրամ հարկ, ինչը 2024 թվականի համեմատ 3.61%-ով կամ 15.33 մլրդ դրամով պակաս է։

Իսկ առաջատար հարյուր հարկատուների կողմից վճարված հարկերի ծավալը կազմել է 1,121.78 մլրդ դրամ՝ +9.33% կամ 95.69 մլրդ դրամ։

Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ խոշոր հարկատուների կողմից մուծված հարկերի ծավալը շարունակում է աճել, սակայն առաջատար տասնյակի կազմը զգալիորեն փոխվել է՝ որոշ ընկերությունների դիրքերը բարձրացել են, իսկ մյուսների՝ իջել։

Ազգային Ժողովը 3 միլիոն դրամ է ծախսել ներկայացուցչական միջոցառումների համար

ՀՀ Ազգային Ժողովը հունվարի 23-ին պետական բյուջեից 3 միլիոն դրամ է հատկացրել ներկայացուցչական ծախսերի համար։ Այս մասին տեղեկացանք պաշտոնական աղբյուրներից հրապարակված պայմանագրերի հիման վրա։

Հատկացված միջոցները բաժանվել են երկու հիմնական ծառայությունների միջև։ Մեկ պայմանագրով 1 միլիոն դրամ է փոխանցվել «Ջուլիետա Սարգսյան» անհատ ձեռնարկատիրոջը, որը պարտավորվել է ԱԺ-ին տրամադրել 9 ծաղկային կոմպոզիցիա՝ պատրաստված բարձրորակ ծաղիկներից, այդ թվում՝ հոլանդական և էկվադորական վարդերից։

Մյուս պայմանագրի համաձայն՝ «Պեցցո» ՍՊԸ-ն 2 միլիոն դրամի շրջանակներում Ազգային Ժողովին տրամադրել է սննդի լայն տեսականի։ Ճաշացանկը ներառում էր 51 տեսակի ուտեստ՝ տաք և սառը խորտիկներ, տաք ուտեստներ, ապուրներ, ալկոհոլային խմիչքներ, կոկտեյլներ, աղցաններ, խավարտներ, աղանդեր և միրգ։

Հրապարակված պայմանագրում բացակայում է որևէ տեղեկություն այն մասին, թե կոնկրետ ինչ միջոցառման համար է նախատեսված նման ծավալի և բազմազանությամբ ճաշացանկը։

Հարկ է նշել, որ «Կոնցեպտ իվենթս», «Գևորգիան կոնցեռն» և «Պեցցո» ՍՊԸ ընկերությունները, որոնք պարբերաբար ներգրավվում են պետական միջոցառումների կազմակերպման գործընթացում, կապվում են նույն անձի՝ Վլադիմիր Գևորգյանի անվան հետ։

ՆԳՆ-ն ունի էլեկտրական մեքենաների հետ կապված խնդիր՝ առկայծող փարոսիկների տեղադրման հարցում

ՀՀ ներքին գործերի նախարարությունը (ՆԳՆ) 2025 թվականի ամռանը «Մուրան» ընկերության հետ կնքած պայմանագրով ձեռք է բերել 57 Geely Galaxy E8 էլեկտրական մեքենա։ Պայմանագրի արժեքը կազմել է 869,250,000 դրամ (2,3 միլիոն դոլար), որից յուրաքանչյուր մեքենայի արժեքը կազմել է 15 մլն 250 հազար դրամ։

Սակայն, ինչպես հայտնի է դարձել, ՆԳՆ-ն և հատկապես ոստիկանության գվարդիան, որոնց համար նախատեսված են այս մեքենաները, բախվել են անակնկալ խնդրի։ Պանորամային տանիքի պատճառով ապակե մակերեսի վրա առկայծող փարոսիկները ավանդական մեթոդներով ամրացնելն անհնար է դարձել։ Ներքին գործերի նախարարությունը այս խնդրի լուծումը փնտրելու համար մեկ ամսից ավելի է աշխատում։

Նախարարության կողմից տրամադրված պաշտոնական պատասխանում նշված է, որ մեքենաների ընտրությունը կատարվել է էլեկտրոնային աճուրդի գնման ընթացակարգով՝ մրցութային կարգով։ Տրանսպորտային միջոցները սպասարկում են ոչ միայն ոստիկանության գվարդիային, այլև Համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչությանը (ՀՈԳՎ) և Համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչությանը (ՔՈԳՎ)։

ՆԳՆ-ն հստակեցնում է, որ «նշված ոչ բոլոր մեքենաներն են ունենալու առկայծող փարոսիկներ, իսկ Geely Galaxy E8 էլեկտրական այն մեքենաների ձեռքբերման գործընթացը, որոնց համար նախատեսված են փարոսիկներ, ընթացքի մեջ է»։

Այս պայմանագիրը և նոր մեքենաների մատակարարումը հանրությանը հայտնի դարձավ 2025 թվականի նոյեմբերի 1-ին, երբ Նիկոլ Փաշինյանի մասնակցությամբ տեղի ունեցավ ոստիկանության գվարդիայի ստեղծման և գործարկման պաշտոնական արարողությունը։ Գվարդիայի ավտոպարկը համալրվեց մի քանի նոր մեքենաներով, որոնցից որևէ մեկը չէր հագեցված առկայծող փարոսիկներով։

Geely-ի հայկական ներկայացուցչությունը հաստատում է, որ պայմանագրով նախատեսված բոլոր 57 մեքենաները վաղուց մատակարարվել են, ինչպես նշված էր պայմանագրում՝ դեկտեմբերի վերջին։

ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումների վերլուծություն (հունվար-նոյեմբեր, 2025թ.)

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2025 թվականի հունվարից մինչև նոյեմբեր ամիսներն ընկած ժամանակահատվածում։

Վերլուծության հիմնական եզրակացությունն այն է, որ տնտեսական ակտիվության աճի բարձր տեմպը, որը նկատվել է վերջին ամիսներին, պահպանվում է, սակայն դրա հիմքում ընկած գործոնները բավականին անկայուն են։

Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշներ

Ընթացիկ տարվա նոյեմբերին Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը (ՏԱՑ) կազմել է 10.4%, իսկ հունվար-նոյեմբեր ամիսների կուտակային ցուցանիշը՝ 8.3%։ Այս ցուցանիշը 0.2 տոկոսային կետով արագանում է նախորդ ամսվա համապատասխան ցուցանիշի համեմատ։

Արդյունաբերության վերականգնումը և դրա անկայունությունը

Արդյունաբերության ոլորտը սկսել է արագ վերականգնվել և գրանցել դրական աճի ցուցանիշներ։ Սակայն վերջին ամիսների աճի հիմնական գործոնը մշակող արդյունաբերության «հիմնային մետաղների արտադրություն» ենթաոլորտի աճն է։ Հոկտեմբերին այս ենթաոլորտը ապահովել է մշակող արդյունաբերության 20.8% աճի 18.4 տոկոսային կետը։ Այս աճը հիմնականում պայմանավորված է ոսկու և այլ մետաղների վերաարտահանմամբ։ Այսպիսով, արդյունաբերության աճի տեմպը, թեև դրական է, հիմնված է մեկ, ոչ բազմազան աղբյուրի վրա, ինչը դարձնում է այն անկայուն։

Արտահանման և ներմուծման դինամիկան

Թեև արտահանման և ներմուծման ցուցանիշները դարձել են դրական և կտրուկ արագացել են, դրանք դեռևս բավարար չեն արտաքին առևտրի վերականգնման և առողջ աճի մասին խոսելու համար։ Եթե արտահանման աճը չճշգրտենք «թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարեր, թանկարժեք մետաղներ և դրանցից իրեր» ապրանքախմբի նպաստման չափով (չեզոքացնենք վերաարտահանման ազդեցության զգալի մասը), ապա աճը կկազմի ընդամենը 2.2%։ Նմանատիպ ցածր աճ ունի նաև ներմուծման ճշգրտված ծավալը՝ 3.6%։ Այս ցածր ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ ոլորտում դեռևս չկան նշանակալի դրական զարգացումներ։

Ամբողջական վերլուծությունը հասանելի է [https://shorturl.at/VYFGf](https://shorturl.at/VYFGf)։

Երևանի 2026 թվականի բյուջեի վերլուծություն

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը ներկայացնում է Երևան քաղաքի 2026 թվականի բյուջեի մանրամասն վերլուծություն, որի արդյունքում առանձնացվել են մի քանի կարևոր դրույթներ։

Բյուջեի հիմնական առանձնահատկությունները

Ընդհանուր առմամբ, 2026 թվականի բյուջեն նախատեսում է 156.8 մլրդ դրամ ծախսեր, ինչը 2.7 մլրդ դրամով կամ 1.7%-ով ավելի քիչ է, քան 2025 թվականին։ Այս նվազումը հատկապես զգալի է ընթացիկ ծախսերի մասով, որոնք կրճատվելու են 7.4 մլրդ դրամով (4.9%)։

Սակայն, ծախսերի կառուցվածքում նկատվում է մի անհանգստացնող միտում։ Չնայած ընթացիկ ծախսերը նվազում են, դրանց բաղադրիչներից մեկի՝ պարգևատրումների, դրամական խրախուսումների և հատուկ վճարների համար նախատեսված միջոցները 2026 թվականին աճելու են 73.8%-ով։ Այս ցուցանիշը 2023 թվականից սկսած տարեցտարի կտրուկ աճում է, և 2026 թվականի ցուցանիշը ավելի քան 7.1 անգամ գերազանցելու է 2022 թվականին ծախսված գումարը։

Այս աճի պատճառը կարելի է տեսնել 2025 թվականի բյուջեի կատարման հաշվետվության մեջ։ Ըստ այդ հաշվետվության՝ 2025 թվականի 9 ամիսների ընթացքում պարգևատրումներին ուղղված միջոցները 2.3 անգամ ավելացել են ընթացիկ տարվա հաստատված բյուջեով պլանավորվածի համեմատ, իսկ հաստատված բյուջեի ցուցանիշը նույնիսկ 46.1%-ով բարձր էր նախորդ տարվա համեմատ։ Փաստացի, 2025 թվականի 9 ամիսներին արդեն իսկ ծախսվել է 1.8 անգամ ավելի շատ գումար, քան ամբողջ տարվա համար էր նախատեսված հաստատված բյուջեով։

Կապիտալ ծախսերի կատարման կասկածելի իրատեսականություն

Բյուջետային ուղերձում նախատեսված կապիտալ ծախսերի մակարդակը և մի քանի տարի շարունակ կապիտալ ծախսերի թերակատարման փաստը 2026 թվականին դրանց կատարման իրատեսականության վերաբերյալ լուրջ կասկածներ են առաջացնում։

Օրինակ, «Երևանի մետրոպոլիտենի ենթակառուցվածքների կառուցում» ծրագրի համար 2026 թվականի բյուջեով նախատեսված է 2.0 մլրդ դրամ՝ «Աջափնյակ վարչական շրջանի մետրոպոլիտենի նոր կայարանի կառուցման աշխատանքների մեկնարկի իրականացման համար»։ Սակայն 2025 թվականի բյուջեով նույն ծրագրի համար նախատեսված էր 9.6 մլրդ դրամ՝ նույն նպատակով։ Այսպիսով, ենթադրվում է, որ ընթացիկ տարում կառուցման աշխատանքներ չեն իրականացվել, և դրանք պլանավորվում են մեկնարկել միայն 2026 թվականին՝ ընթացիկ տարվա բյուջեով նախատեսվածից մի քանի անգամ պակաս միջոցներով։

Նույնպիսի հարցեր են առաջանում նաև «Նախագծային աշխատանքներ» ծրագրի մասին։ 2026 թվականի բյուջեով նախատեսված միջոցների մի մասը նախատեսվում է օգտագործել «մետրոպոլիտենի՝ «Զորավար Անդրանիկ» և «Սասունցի Դավիթ» կայարանների միջանկյալ հատվածում նոր վերգետնյա կայարանի կառուցման համար նախագծանախահաշվային փաստաթղթեր ձեռք բերելու» նպատակով։ Քանի որ 2025 թվականի բյուջեի կատարման մասին տեղեկատվություն բացակայում է, հնարավոր չէ պարզել՝ 2026 թվականի բյուջեով այս ծրագրի գծով ծախսերի նախատեսման պատճառը 2025 թվականի ցածր կատարողականն է, թե՞ քաղաքային իշխանությունների համար մետրոպոլիտենի նոր կայարանի կառուցումը նույնիսկ նախագծային փուլում այնքան բարդ գործ է, որ պահանջում է մի քանի տարվա նախապատրաստական աշխատանքներ։

Պլանավորման որակի խնդիր

Բյուջեի հաշվեկշռի փաստացի ցուցանիշը 2018 թվականից ի վեր մշտապես կտրուկ տարբերվել է պլանավորվածից։ Պլանային և փաստացի ցուցանիշների միջև այս զգալի շեղումները միայն պակասուրդին չեն վերաբերում։ Տպավորություն է, որ գալիք տարվա բյուջետային ցուցանիշները պլանավորելիս քաղաքային իշխանությունները հաշվի չեն առնում նախորդ տարվա և ընթացիկ տարվա անցած ամիսների փաստացի ձևավորված ցուցանիշները, ինչը խոսում է պլանավորման ցածր որակի մասին։

Այս վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Երևանի 2026 թվականի բյուջեն, թեև նախատեսում է ընդհանուր ծախսերի նվազում, պարունակում է մի քանի անհանգստացնող միտումներ, որոնք կարող են խոչընդոտել քաղաքի զարգացման ռազմավարական նպատակների իրականացմանը։