Երևանի 2025 թվականի բյուջեի կատարողական հաշվետվության վերլուծություն

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը մանրամասն վերլուծել է Երևան քաղաքի 2025 թվականի բյուջեի կատարողական հաշվետվությունը՝ հանգելով մի քանի կարևոր եզրահանգումների։

Եկամուտների կողմից

Հաշվետվության համաձայն՝ Երևանի բյուջեի եկամուտների աճը զգալիորեն պայմանավորված է մի շարք օրենսդրական փոփոխություններով, որոնք հանրությանը հաճախ չեն ընկալվում որպես դրական։ Գույքահարկի հավաքագրումը աճել է 50%-ով՝ շնորհիվ նոր մեթոդաբանության, որի համաձայն ավարտական ակտ չունեցող շենքերը դիտարկվում են որպես մեկ միավոր ավարտված շինություն։ Անշարժ գույքի հարկի վճարումների աճը նաև պայմանավորված է տարվա ընթացքում առաջացած նոր գույքային միավորների և շինարարության տուրքերի ավելացմամբ։ Փոխադրամիջոցների քանակի աճը, իր հերթին, ավելացրել է այլ գույքային հարկերի գումարը։

Այլ եկամուտների շարքում նկատելի աճ է գրանցվել տեղական վճարների գծով, որը հիմնականում պայմանավորված է բնակելի շենքերի համար աղբահանության վճարների հաշվարկման մեթոդաբանության փոփոխությամբ։

Խնդիրներ և անհամապատասխանություններ

Հակառակը, ավտոկայանատեղիում կայանման համար գանձված վճարները 2024 թվականի համեմատ նվազել են 8.4%-ով։ Չնայած ավտոկայանման վճարները 2024 թվականի հունվարից 2-ից 13.3 անգամ աճել են, դրանց հավաքագրումը 2025 թվականին 2023 թվականի ցուցանիշից ընդամենը 62.7%-ով է ավելացել։ Այսպիսով, փաստացի հավաքագրումները չեն համապատասխանում ակնկալվող աճին, ինչը հարցեր է առաջացնում վճարների աճի արդյունավետության և փողոցային ավտոկայանատեղերի բեռնաթափման մասին։

Ծախսերի կողմից

Հաշվետվության սկզբնամասում փորձ է արվում բյուջեի ցածր կատարողականին տալ դրական բացատրություն՝ խնայողությունների և պայմանագրային պարտավորությունների անցումների մասին խոսելով։ Սակայն հենց նույն տեքստում նշվում է, որ ծրագրված և փաստացի ցուցանիշների շեղումները հիմնականում պայմանավորված են Երևանի քաղաքապետին պատվիրակված լիազորությունների շրջանակներում իրականացվող ծրագրերի ամբողջական կամ մասամբ չկատարմամբ։ Այս անհամապատասխանությունը վերլուծության մեջ ընդգծվում է որպես քաղաքային իշխանության կառավարման ոչ բավարար մակարդակի ցուցանիշ։

Վերլուծության ամբողջական տարբերակը հասանելի է [https://tinyurl.com/392dkmwv](https://tinyurl.com/392dkmwv) հասցեով։

Իշխանության վասալի կամ սուվերեն պետության մասին

«Անկախություն» եզրը հաճախ օգտագործվում է որպես քաղաքական մանիպուլյացիայի գործիք։ Պետք է պարզաբանել այս հասկացությունը, որպեսզի հանրության մոտ չտարածվեն պարզունակ պատկերացումներ։

Աշխարհում գոյություն ունի պետությունների միջազգային ճանաչման համակարգ։ Պետություն, որպես պետական սուբյեկտ, իրավաբանորեն ճանաչվում է Միավորված Ազգերի Կազմակերպության (ՄԱԿ) կողմից։ Սա նշանակում է, որ այն ունի իր իրավունքները և պարտականությունները։

Այնուամենայնիվ, պետության իրական անկախությունը, կամ ավելի ճիշտ՝ ինքնուրույնությունը, չի որոշվում միայն այս իրավական ճանաչմամբ։ Այն արդյունք է տվյալ պետության մարդկային, տնտեսական, ռազմական և, ամենակարևորը, ժողովրդի կամային պոտենցիալի գումարային արդյունքի։ Իրական անկախությունը չափվում է ոչ թե սահմանների, այլ ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու և դրանք իրագործելու կարողությամբ։

Այս համատեքստում, Իրանը պայքարում է իր ինքնուրույնության համար։ Նրանք զոհաբերությունների գնով պաշտպանում են իրենց ինքնուրույնությունը՝ պայքարելով իր իրական անկախության համար։ Եթե Իրանը հաջողությամբ դիմանա, նա կդառնա ամենաանկախ պետություն, որը ունի սուվերենության բարձրագույն աստիճանը։

Իսկ ինչ է անում այն մարդը, ով սիրում է «անկախություն» եզրը օգտագործել որպես քաղաքական գործիք։ Նա, ով պնդում է, որ 15 կիլոմետր սահմանազատումով Հայաստանին անկախություն է բերել, այժմ գնացել է Եվրոպա և ելույթներ է ունենում այն մասին, որ ցանկանում է դառնալ ամենացածր աստիճանի վասալ։ Նա պատրաստ է զիջել իր սուվերենության վերջին նշույլները՝ արտաքին միջամտության շնորհիվ իշխանության մնալու համար։ Նա վարկաբեկում է իր քաղաքական ընդդիմադիրներին, հարևաններին և նույնիսկ եկեղեցին՝ իր իշխանությունը պահպանելու համար։

Այսպիսով, խոսել իրական անկախության մասին նշանակում է ոչ թե ցանկություն արտահայտել, այլ ցույց տալ այն գործով։ Իրական անկախությունը չի գտնվում Եվրոպայում հովանավորներ փնտրելու կամ իշխանության համար պայքարելու մեջ, այլ ինքնուրույն, հզոր և ինքնավստահ պետություն լինելու մեջ։

Իշխանության փոփոխության անհրաժեշտությունը Հայաստանի համար

Հայաստանի հայտնվելը այսպիսի աննախադեպ ճգնաժամի մեջ, որը ներառում է Արցախի հայաթափումը, սուվերեն տարածքների օկուպացիան և պետության անվտանգության հիմնարար սկզբունքների խախտումը, ունի մեկ հստակ պատճառ՝ իշխանության կողմից արտաքին քաղաքականության և դիվանագիտության հասկանալու և կիրառելու անկարողությունը։

Այս հանգամանքը հատկապես ակնհայտ դարձավ վերջին օրերին, երբ պետության ղեկավարը Եվրոպական խորհրդարանի ամբիոնից հանդես եկավ՝ հայտարարելով, թե Հայ Առաքելական եկեղեցու եպիսկոպոսները խախտել են հոգևոր կանոններ և հանդես են գալիս որպես ազդեցության գործակալներ, որոնք փորձում են խանգարել նրա «խաղաղությանը»։

Նման ելույթի հնարավոր հետևանքները միջազգային ասպարեզում բացատրելը բառերով գրեթե անհնար է։ Այն ոչ միայն անհեթեթ է, այլև խորհրդանշում է մարդու անհամաչափ անտեղյակությունն այն մասին, թե ինչպես պետք է վարվել դիվանագիտական հարթակում։

Այս դեպքը հստակ ցույց է տալիս, որ 2018 թվականից ի վեր՝ իշխանությունը ո՛չ բանակցային գործընթացում, ո՛չ պատերազմի նախաշեմում, ո՛չ պատերազմի ընթացքում, ո՛չ դրանից հետո, և ո՛չ էլ մինչ օրս չի հասկացել, թե որտեղ և ինչպես կարելի է խոսել, ինչը պահանջվում է, ինչը հետաքրքրում է, և ինչը բացահայտում է թուլություն, տգիտություն և անտարբերություն։

Հայաստանի ներկայիս վիճակի պատճառը հենց այս անհամաչափ անտեղյակությունն է։ Որպեսզի երկիրը կարողանա խաղաղ և անվտանգ ապրել, անհրաժեշտ է իշխանության կառուցվածքի ռադիկալ փոփոխություն։ Այս պարզ հարցադրումը պետք է դառնա մեր քաղաքական մտքի հիմնական ուղղությունը։