Երևանում կայանալիք Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթաժողովի նպատակը՝ աջակցություն իշխանությանը

Հայաստանը պատմական միջոցառումների շարքի կենտրոնում է։ 2025 թվականի մայիսին ընտրվելուց հետո, որպես Եվրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) 8-րդ գագաթաժողովի հյուրընկալող երկիր, մեր երկիրը այսօր, մայիսի 4-ին, հյուրընկալում է եվրոպական քաղաքական համայնքին մասնակցող պետությունների ղեկավարներին, ինչպես նաև՝ Միության արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով գերագույն ներկայացուցիչներին։

Գագաթաժողովը, որը կկայանա Երևանում, կհաջորդի Հայաստան–Եվրամիություն առաջին գագաթաժողովը, որը նախատեսված է հաջորդ օրը։ Այս միջոցառումների բաղադրիչ է նաև Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի այցը, որի հետ Նիկոլ Փաշինյանը մտադիր է կնքել հատուկ համաձայնագիր։

Այս գագաթաժողովի օրակարգը կենտրոնացած է չորս ռազմավարական թեմաների շուրջ՝ ժողովրդավարական դիմադրողականության ամրապնդում, տնտեսական և էներգետիկ անվտանգության ամրապնդում, ինչպես նաև անվտանգության փոփոխվող կարիքների և տարածաշրջանային մարտահրավերների բավարարում։

Հրավիրված պատվիրակների թվում են նաև Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնին, ով մասնակցում է որպես հյուր՝ առաջին անգամ Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթաժողովին, ինչպես նաև ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեն և Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղար Ալեն Բերսեն։

Փաշինյանը հրավիրել է նաև Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկուն, որը կայցելեն Երևան՝ բալանսավորելու քայլ, քանի որ օրեր առաջ հյուրընկալվել էր Ադրբեջանում և այդ երկրի հետ ռազմավարական բնույթի համաձայնագրեր էր կնքել։

Այս միջոցառումների գլխավոր նպատակը, սակայն, ոչ թե ԵՄ-ի հետ հնարավոր ինտեգրման հեռանկարն է, այլ իշխանությանը աջակցության խորհրդանշական դրսևորումը։ Հայաստանում մոտենում են խորհրդարանական ընտրություններ, և գագաթնաժողովը ցույց է տալիս Եվրոպայի աջակցությունը Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությանը։ Սա ուշադրության խորհրդանշական դրսևորում է, որտեղ Եվրոպան պատրաստ է երկխոսել հենց նրա հետ։

Թեև ԵՄ-ի ներկայացուցիչները պաշտոնապես հայտարարում են, որ չեն ուզում խառնվել ընտրություններին, այս միջոցառումները դա հենց նման «հիբրիդային» միջամտության ամենավառ դրսևորումներից են։ ԵՄ-ին Հայաստանի միանալու գաղափարը ներկայիս պայմաններում անտեղի է։ ԵՄ անդամակցության գործընթացը բարդ է նաև պաշտոնական թեկնածուների համար, իսկ Հայաստանը նման կարգավիճակ չունի։

Այսպիսով, մայիսի 4-5-ի գագաթաժողովը պետք է դիտարկել որպես քաղաքական հայտարարություն, որի հիմնական նպատակը Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությանը ընտրություններից առաջ աջակցություն տրամադրելն է։

Եվրոպական խորհրդարանի բանաձևը և Ադրբեջանի արձագանքը

Եվրոպական խորհրդարանը հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ Հայաստանին ուղղված բանաձև ընդունեց, որը հստակորեն արտահայտում է ԵՄ-ի կողմից Հայաստանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության նկատմամբ աջակցությունը։ Այս փաստաթուղթը, որը հիմնականում ուղղված է ադրբեջանական իշխանություններին, պարունակում է մի քանի կարևոր կետեր։

Նախ, Եվրախորհրդարանը վերահաստատում է իր աջակցությունը Լեռնային Ղարաբաղի հայերի իրավունքներին՝ ներառյալ նրանց ինքնության, սեփականության և մշակութային ժառանգության պաշտպանությունը։ Բանաձևում կոչ է արվում պատասխանատվության ենթարկել հայկական մշակութային և կրոնական ժառանգության ոչնչացման համար պատասխանատուներին և միջազգային գնահատման առաքելություն հրավիրել այդ տարածաշրջան։

Երկրորդ, Եվրախորհրդարանը դատապարտում է Ադրբեջանի կողմից հայ ռազմագերիների և պատանդների անօրինական կալանավորումը և պահանջում է նրանց անհապաղ ազատ արձակում։

Երրորդ, Եվրախորհրդարանը զգուշացնում է «հիբրիդային սպառնալիքների» մասին, որոնք, նրանց կարծիքով, Ռուսաստանից են և ուղղված են Հայաստանի ընտրությունների վրա։ Բանաձևում կոչ է արվում միջազգային և ազգային առաքելություններին վերահսկել ընտրությունների ընթացքը և Հայաստանի իշխանություններին լիովին համագործակցել նրանց հետ։

Այս բանաձևը Բաքվում առաջացրեց անմիջական և բուռն արձագանք։ Ադրբեջանի ԱԳ նախարարությունը կանչել է Ադրբեջանում Եվրամիության դեսպանին և նրան բողոքի նոտա է հանձնել։ Բաքուն որոշել է դադարեցնել Եվրախորհրդարանի հետ համագործակցությունը բոլոր ոլորտներում, ինչպես նաև սկսել «Եվրանեսթ» խորհրդարանական վեհաժողովից դուրս գալու գործընթացը։

Ադրբեջանը բանաձևը համարում է Ադրբեջանի ներքին գործերին միջամտություն և մեղադրում է Եվրոպական խորհրդարանին անհիմն մեղադրանքներ հնչեցնելու մեջ՝ հայ բնակչության վերադարձի վերաբերյալ։ Բաքուն նաև նշում է, որ Եվրոպան, միաժամանակ, շարունակում է աջակցել Ադրբեջանին՝ գազի մատակարարման հարցում, ինչը, ըստ ադրբեջանցիների, ցույց է տալիս ԵՄ-ի անհամաչափ մոտեցումը։

Այս իրադարձությունները տեղի են ունենում այն պահին, երբ Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչությունը ստիպված է եղել լքել իր տները, իսկ Ադրբեջանում հայերի իրավունքների և անվտանգության վերաբերյալ մտահոգությունները շարունակում են աճել։ Եվրախորհրդարանի բանաձևը, թեև ֆորմալ բնույթի է, փաստացի դարձել է Բաքվի և Երևանի միջև լարվածության աճի նոր կատալիզատոր։

Եվրոպական գագաթնաժողովը՝ ռազմավարական սխալի վերջնական կետը

Հայաստանը, որը 2018 թվականին իմ վարչապետության սկիզբը նշեց ֆրանկոֆոն պետությունների ղեկավարների գագաթնաժողովով, կարող է այս ճանապարհը ավարտել Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովով։ Սակայն այս անցումը, որը նախագծվել էր որպես ներքին քաղաքական շոշափում, ունի բոլոր նախադրյալները վերածվելու ռազմավարական սխալի։

Իմ արտաքին քաղաքականությունը երբեք չի եղել երկրի շահերի պաշտպանության գործիք։ Իրականում, արտաքին քաղաքականության հայտարարությունները, որոնք հաճախ անզգույշ, կտրուկ են և զուրկ են ռազմավարական մտքից, միայն մեկ նպատակ ունեն՝ ներքին լսարանին դիվիդենտներ բերել։ Դրա հետևանքով, Հայաստանը, որը միշտ էլ եղել է խոցելի դիրքում, փոխարենը հավասարակշռված և մտածված քաղաքականություն վարելու փոխարեն, հայտնվել է «Հայաստանը Եվրոպա տանող» ռոմանտիկ կերպարի կառավարման տակ։

Եթե մի քանի տարի առաջ այս մակերեսային «ծրագրին» հավատացողներ կային, այսօր արդեն իսկ ակնհայտ է, որ Հայաստանը Եվրոպային ոչ մի քայլով չի մոտեցել։ Փոխարենը մենք դարձել ենք աշխարհաքաղաքական հակադրության մարտադաշտ, որտեղ մենք շահելու ոչինչ չունենք։ Շահ ունի միայն իշխանությունը, որը հույս ունի հակառուսական օրակարգի դիմաց ստանալ եվրոպացիների լռությունը՝ իր հակաժողովրդավարական քայլերի նկատմամբ։

Քաղաքացին արդեն հասկացել է, որ այս քաղաքականության հետևանքով Հայաստանը կորցրել է իր անվտանգային համակարգը, կրել է ահռելի կորուստներ, իսկ դրա դիմաց ոչինչ չի ստացել։ Նույնիսկ կենցաղային հարցում՝ վիզայի ազատականացման խնդրում, մենք չենք կարողացել որևէ արդյունք ստանալ եվրոպական իշխանությունների կողմից։

Հայաստանը, իհարկե, պետք է սերտ կապեր ունենա Եվրամիության հետ։ Բայց այս իշխանությունն ապացուցել է, որ այդ ուղղությամբ ևս որևէ առաջընթաց չի արձանագրել։ Նրանց համար միակ «եվրոպական» վարքագիծը հակառուսականությունն է, որի գինը վճարելու է շարքային քաղաքացին՝ ոչ մի միլիմետրով չմոտեցնելով Հայաստանը Եվրոպային՝ ոչ բովանդակային, ոչ արժեքային իմաստով։

Այդ համատեքստում Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովը, որի օրակարգը, ընդունվելիք հայտարարությունները և այնպիսի գործիչների ներկայությունը, ինչպիսին է Վոլոդիմիր Զելենսկին, կարող է ավելի ընդգծել Հայաստանի անհավասարակշռված արտաքին քաղաքականությունը՝ խորացնելով մտահոգությունները նման ընթացքի տնտեսական ու անվտանգային բացասական հետևանքների վերաբերյալ։

Ուստի, յուրաքանչյուր հայ քվեարկողի համար ավելի ակնհայտ է դառնում, որ գագաթնաժողովից մեկ ամիս անց ինձ տրված յուրաքանչյուր քվե կարող է լինել ի վնաս Հայաստանի անվտանգության և տնտեսական կենսունակության։ ՀԱՕԿ-ի ու սպորտի գործերին պետական փոխամարտության հետևանքով՝ շուտով իզգոյ է դառնալու հենց պատկան միջազգային կառույցների արձագանքը, սանկցիաների հետևանքով։

Փափուկ ուժի կիրառումն ու հիբրիդային պատերազմը

Արցախը հայաթափ անողներից մեկը (կամ՝ մի քանիսը), Արցախը դավաճանաբար հանձնելու քավորը, Արցախում հայերի էթնիկ զտում իրականացնողը (կամ՝ իրականացնողներից մի քանիսը) այսօր Երևան է ժամանել։ Նրանք քայլում են մեր քաղաքի փողոցներով և ցինիկաբար հայտարարում, որ Բաքվում կքննարկեն հայ գերիների հարցը։

Սա 21-րդ դարի գեբելսյան քարոզչամեքենայի կատարելագործված տարբերակն է։ Դահիճները ներկայանում են որպես մարդասերներ, իսկ զոհերին մնում է դահիճներով հիանալը և հետները սելֆի անելը։

Հայոց ցեղասպանությունից հետո ո՞վ է կարող պատկերացնել, որ Ջեմալի կամ Թալեաթի հետ սելֆի կանեն։

Այս իրադարձությունները, ինչպես նաև Հայաստանի կառավարության կողմից սպորտի և ՀՕԿ-ի գործերին պետական փնթի միջամտությունը, շուտով կհանգեցնեն միջազգային կառույցների արձագանքի և սանկցիաների։

Հայաստանը Եվրոպային ոչ մի քայլով չի մոտեցել, այլ դարձել է աշխարհաքաղաքական հակադրության մարտադաշտ։

Եվրոպական խորհրդարանն ընդունել է «Աջակցություն ժողովրդավարական դիմադրությանը Հայաստանում» վերնագրով բանաձև։

Այս ամենը փափուկ ուժի կիրառման և հիբրիդային պատերազմի դրսևորումներն են։

Անդրանիկ Թևանյան
«Մայր Հայաստան» կուսակցության նախագահ