Իվանիշվիլու կառավարման տարիների սոցիալ-տնտեսական արդյունքները և դրանց հնարավոր կիրառությունը Հայաստանում
Այս հոդվածում կներկայացնեմ 2012-2024 թվականներին Վրաստանում Բիձինա Իվանիշվիլու կառավարության կողմից իրականացված սոցիալ-տնտեսական բարեփոխումների և ձեռքբերումների վերլուծությունը, որը կարող է ծառայել որպես օրինակ Հայաստանի համար՝ հետպաշինյան ժամանակաշրջանում խելամիտ իշխանության պայմաններում։
Պատմական համատեքստ
2012 թվականին Վրաստանում տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում իշխանության եկավ «Վրացական երազանք – ժողովրդավարական Վրաստան» կուսակցությունը, որի հիմնադիրը Բիձինա Իվանիշվիլուն էր։ Այս կուսակցությունը, որը ձևավորվել էր տարբեր քաղաքական ուժերի միավորումից, հաջողությամբ կատարեց իր խոստումը՝ ապահովելով երկրում խաղաղություն և տնտեսական զարգացում։
Տնտեսական աճի ցուցանիշներ
Իվանիշվիլու կառավարության գլխավոր ձեռքբերումներից մեկը տնտեսության զգալի աճն է։
ՀՆԱ-ի աճ: 2012 թվականին Վրաստանի ՀՆԱ-ն կազմում էր 16.8 մլրդ դոլար, իսկ 2025 թվականին հասել է 37.4 մլրդ դոլարի։ Այսպիսով, 13 տարվա ընթացքում ՀՆԱ-ն աճել է ավելի քան երկու անգամ։
Մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ: 2012 թվականին այս ցուցանիշը կազմում էր 4100 դոլար, իսկ 2025 թվականին հասել է 10126 դոլարի։ Սա նշանակում է, որ Վրաստանի բնակչության կենսամակարդակը բարձրացել է 2.5 անգամ։
Տնտեսական քաղաքականության առանձնահատկություններ
Վրաստանի տնտեսական հաջողության հիմնական գործոններից են՝
Հավասարակշռված արտաքին քաղաքականություն: Կառավարությունը հաջողությամբ կատարեց ռազմավարություն, որը թույլ տվեց երկրին պահպանել խաղաղություն և զարգացնել հարաբերությունները ինչպես Արևմուտքի, այնպես էլ Ռուսաստանի հետ։
Ներդրումների համար հարմար միջավայր: Ցածր հարկային համակարգը և պետության կողմից ստեղծված բարենպաստ պայմանները դարձրին Վրաստանին ներդրումների համար ամենաընդունակ երկրներից մեկը։
Հարկային համակարգի առավելությունները
Վրաստանի հարկային համակարգը նախատեսված է խթանելու ձեռնարկատիրությունը և ներդրումները։
ԱԱՀ: 18 տոկոս (Հայաստանում՝ 20 տոկոս)
Շահութահարկ: 15 տոկոս (Հայաստանում՝ 18 տոկոս)
Եկամտահարկ: 20 տոկոս (Հայաստանում՝ նույն թիվն է)
Գույքահարկ: Բնակարանների և սեփական տների վրա գույքահարկ գոյություն չունի։
Փոքր բիզնեսի համար արտոնություններ: ԱՁ-ները և ընկերությունները, որոնց շրջանառությունը տարեկան 500.000 լարիից (մոտ 185 հազար դոլար) ավելի չի, հարկվում են շրջհարկի 1 տոկոսի չափով։ Մինչև 30.000 լարի շրջանառության դեպքում հարկ չի տրվում։
Սոցիալական ոլորտի բարեփոխումներ
Իվանիշվիլու կառավարությունը նաև մեծ ուշադրություն դարձրեց սոցիալական ոլորտին։
Առողջապահական համակարգ: 2015 թվականից գործում է համընդպանուր պետական ապահովագրական համակարգ, որը քաղաքացիներին տրամադրում է տարեկան մինչև 9500 դոլարի չափով բուժօգնություն՝ ներառյալ պլանային վիրաբուժական միջամտություններ և քաղցկեղի բուժում։
Կրթական համակարգ: 2024 թվականից բոլոր պետական կրթական հաստատություններում կրթությունը դարձել է անվճար։
Թոշակային համակարգ: Կառավարությունը տարեկան բարձրացնում է բոլոր թոշակները անցյալ տարվա արժեզրկման չափով՝ ապահովելով դրանց կայուն աճ։
Հայաստանի համար դասեր
Վրաստանի հաջողության օրինակը ցույց է տալիս, որ խելամիտ տնտեսական քաղաքականությունը, ցածր հարկերը և պետության կողմից ստեղծված բարենպաստ միջավայրը կարող են հանգեցնել տնտեսական աճի, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման և սոցիալական ոլորտի զարգացման։ Հայաստանը կարող է սովորել այս փորձից՝ իր երկրում ստեղծելով նմանատիպ պայմաններ՝ խթանելու ձեռնարկատիրությունը, ներդրումները և երկրի տնտեսական զարգացումը։
