Երևանը դառնում է անանցանելի, իսկ մարդկային բարոյականությունը՝ անտեսանելի

Երևանը, որը երբեմն հիշեցնում էր իննսունականների գյուղը, այսօր դարձել է անանցանելի։ Քաղաքի գրեթե բոլոր փողոցներում հսկայական փոսեր են, որոնք ամեն օր մարդկանց հսկայական նյութական վնասներ են հասցնում։ Սա խոսում է խոշոր չափերի այլանդակության մասին՝ սկսած տենդերներից, որակից, սարքողներից, վերահսկողներից։

Այս իրավիճակը, որը պրակտիկորեն անհնարին է դարձնում քաղաքով անվտանգ տեղաշարժը, ոչ ոքի չի հուզում։ Իրավապահ մարմինները չեն անդրադառնում այս խնդրին, իսկ քաղաքի կառավարման մարմինները, որոնք պետք է լուծեն այս խնդիրը, թվում է, անտեսում են այն։

Այս անտեսումը, սակայն, ավելի խորը իմաստ է ստանում, երբ դիտարկում ես այն համատեքստում, որտեղ ոտնատակ են տալիս եկեղեցուն պատկանող բոլոր հիմնարկները՝ առանց որևէ բանի առաջ կանգ առնելու։ Իրավիճակը հասել է այն կետին, որ երբ խուզարկության են ենթարկվում նրանք, ովքեր երևի Հայաստանի մեկ քառորդին փրկել են հաշմանդամ դառնալուց, նրանք, ովքեր ամբողջ կյանքը բուժել և օգնել են մարդկանց, ապա այս ամենը դառնում է ոչ թե քաղաքականության, այլ մարդկային բարոյականության հարց։

Այս «չքաղաքականությունը», որի մասին հաճախ են խոսում, թվում է, որ հանգիստ է նայում նրանց, ում Չարչյան պրոֆեսորն օգնել է և կօգնի։ Ի՞նչպես է երկիրը, ի՞նչ հասարակություն է պատրաստվում ընտրություններին, երբ նման հարցերին անտեսում են։ Ի՞նչ երկիր է դա, որտեղ նման անտեսումը դառնում է նորմալ։

Այս ամենի ֆոնին, Երևանի փողոցների վիճակը դառնում է ոչ միայն տեխնիկական, այլև սիմվոլիկ խնդիր։ Պուշկին Կողբացիից մինչև Պուշկին Բյուզանդ 15-ից ավելի փոս է հաշվվում։ Դրանք ոչ թե մանր թերություններ են, այլ հսկայական խոչընդոտներ, որոնք խորհրդանշում են ոչ միայն քաղաքի, այլև երկրի կառավարման և արժեքների անկումը։

Այսպիսով, Երևանը, որը պետք է լիներ մեր պատմության և մշակույթի կենտրոնը, այսօր դարձել է անտեսվածության և անտեսանելիության խորհրդանիշ։

Լեգիտիմության խնդիրը և Հայաստանի ներկայիս իրավիճակը

«Լեգիտիմություն» հասկացությունը քաղաքական բառապաշարի մեջ մտել է ֆրանսիական հեղափոխությունից հետո՝ որպես «արտաքին լեգիտիմություն»։ Այդ ժամանակ ֆրանսիական հեղափոխությունը համարվում էր եվրոպական մյուս երկրների ժողովուրդների համար օրինակ, որը սպառնում էր միապետական կարգերին։ Հետևաբար, եվրոպական իշխանությունները Ֆրանսիային թշնամական էին տրամադրված և հայտարարում էին, որ այն չունի «արտաքին լեգիտիմություն»։

Այս փոխաբերությունը, որը սկզբնապես վերաբերում էր միջազգային հարաբերություններին, այսօր կարելի է կիրառել նաև ներքին քաղաքականությանը։ 2018 թվականի դավադրության հետևանքով Հայաստանի իշխանությունը, հատկապես նախկին խորհրդային տարածքի երկրներում, զրկվեց արտաքին լեգիտիմությունից։ Այս երևույթը նկատելի էր Թուրքիայում, Բելառուսում, Ռուսաստանում, ինչպես նաև Վրաստանում։

Այսպիսով, 2020 թվականի պատերազմի ժամանակ մեր հանդեպ եղած վերաբերմունքը, որը հաճախ բացատրվում էր տարածաշրջանային դինամիկայի հաշվին, իրականում արտացոլում էր մեր երկրի կորցրած «արտաքին լեգիտիմության» հետևանքը։

Այսօրվա Հայաստանի գործող վարչախումբը, կորցնելով ներքին լեգիտիմությունը, փորձում է ստանալ մասնակի «արտաքին լեգիտիմություն»։ Սակայն այս փորձերը, բնականաբար, պահանջում են զիջումներ մեր ազգային շահերի հաշվին։

Այս «մասնակի» լեգիտիմությունը ստանալու համար Հայաստանը պետք է ծառայի որպես գործիք՝ օգնելով Ադրբեջանին և Թուրքիային լուծել իրենց խնդիրները, ինչպես նաև ապահովելու այդ իշխանության վերարտադրումը։ Իսկ տարածաշրջանի մյուս երկրների համար Հայաստանը շարունակում է պահպանել իր ցածր «արտաքին լեգիտիմությունը»։ Ինչ վերաբերում է աշխարհի մյուս երկրներին, դրանց վերաբերմունքը Հայաստանի հանդեպ հիմնականում սպառողական է։

Այս ամենի ֆոնին, մեր գերագույն մարտահրավերը ներքին և արտաքին լեգիտիմությունը վերականգնելն է։

Այս հարցին առնչությամբ կարելի է նաև նշել, որ վերջին տարիներին կառավարությունը մաքսային արտոնություններ է տրամադրել ավելի քան 200 ընկերության, ինչը հակասում է ազգային շահերին և խորհրդարանի կողմից ընդունված որոշումներին։ Իրավիճակը նման է այն բանին, երբ ձյուն մաքրելու փոխարեն ավազ են շաղ տալիս, ինչի արդյունքում խնդիրը ոչ թե լուծվում է, այլ ավելի է սրվում։

Այս ամենը վկայում է այն մասին, որ ներկայիս իշխանությունները, ի տարբերություն իրենց նախորդների, ոչ միայն չեն կարողանում վերականգնել կորցրած լեգիտիմությունը, այլ նաև ակտիվորեն քայքայում են այն՝ իրենց գործողությունների հետևանքով։

Շատ ժլատ դուրս եկան, գոնե մի քանի կոպեկ բաժին հանեին 3 միլիոն վարչապետներին․․․

Վերջին երեք տարիներին կառավարությունը ավելի քան 200 ընկերության մաքսային արտոնություններ է տրամադրել։ Նույն ժամանակահատվածում այդ ընկերությունների սեփականատերերը կամ փոխկապակցված անձինք շուրջ 110 մլն դրամ նվիրատվություն են արել «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը և «Իմ քայլը» հիմնադրամին։

Այս տեղեկությունները հրապարակվել են «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Դերենիկ Մալխասյանի ֆեյսբուքյան էջում։

Մալխասյանը նաև նշել է, որ ավելի վաղ, ձյուն մաքրելու փոխարեն, որոշ մարմիններ ավազ են շաղ տվել, ինչի արդյունքում ավազը խառնվել է հալվող ձյանն ու դարձել թանձր ցեխ։

Նրա խոսքով՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության իշխանությունը, որը ղեկավարում է Արգիշտի Մեխակյանը, մերժել է նրանց նախագիծը ընդգրկել օրակարգում։

Մալխասյանը նաև հայտարարել է, որ Հայաստանը ութ տարի ղեկավարող իշխանության ամենամեծ վնասը բարոյականության քայքայումն է։

Այս տեղեկությունները հրապարակվել են «7or.am» կայքում։

ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը մեկնաբանել է ԱՄՆ-ի Հայաստանում փոքր մոդուլային ռեակտորներ կառուցելու ծրագերը

ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն մեկնաբանել է ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանում փոքր մոդուլային ռեակտորներ (ՓՄՌ) կառուցելու ծրագրերը՝ նշելով, որ ամերիկացիները միշտ շատ գեղեցիկ բիզնես առաջարկներ են ներկայացնում, սակայն իրենց տեխնոլոգիաները դեռ ոչ միայն Հայաստանում, այլև ԱՄՆ-ում իրենց գործնական իրացում չեն ունեցել։

Այս հայտարարությունը հաջորդել է ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի փետրվարի 9-ի այցը Հայաստան, որի ընթացքում հայտարարվեց ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանին միջուկային էներգետիկայի վերաբերյալ հուշագրի շրջանակներում փոքր մոդուլային ռեակտորներ մատակարարելու մասին։ Նախագծի ընդհանուր արժեքը, ըստ Վենսի, կազմում է 9 մլրդ դոլար, որից 5 մլրդ դոլարը նախատեսված է ռեակտորների կառուցմանը, իսկ մնացած 4 մլրդը՝ վառելիքի մատակարարմանը և ռեակտորի սպասարկմանը։

Սերգեյ Շոյգուն ընդգծել է, որ, թեև ԱՄՆ-ում կան մի քանի ընկերություններ, որոնք զբաղվում են ՓՄՌ-ների մշակմամբ, «նրբություններ կան»։ Նրա խոսքով՝ ամերիկացիները դեռևս ոչ մի մոդուլային ռեակտոր նույնիսկ չեն կառուցել, թեև էլ չենք խոսում դրանց գործարկման կամ արդյունաբերական շահագործման փորձի մասին։

Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը նաև նշել է, որ հայտնի չէ արտադրված էներգիայի մեկ մեգավատտ-ժամի մոտավոր արժեքը, ինչը, նրա կարծիքով, հիմնարար հարց է։ Նա նշել է, որ Յուտա նահանգում նման նախագծի ձախողումը պայմանավորված էր հենց էներգիայի բարձր գնով։ Օրինակ, NuScale Power ընկերության 77 մեգավատտ հզորությամբ մոդուլի դեպքում նախապատրաստման փուլում արժեքը 1.5 անգամ աճել է, իսկ էներգիայի արտադրության գինը մեգավատտ-ժամի դիմաց 58 դոլարից բարձրացել է մինչև 89 դոլար, ինչի հետևանքով նախագիծը փակվեց 2023 թվականին։

Շոյգուն նաև նշել է, որ ԱՄՆ-ն չունի սպառված միջուկային վառելիքը վերամշակելու տեխնոլոգիա։ Դրա հետևանքով, եթե Հայաստանում ատոմակայանի համար փոքր ռեակտորներ կառուցվեն, աշխատած վառելիքը միանշանակ պահվելու է Հայաստանում։

Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը հստակեցրել է, որ ՀՀ բարձրագույն ղեկավարությունը տեղյակ է Ռուսաստանի առաջարկների մասին։ Նա նշել է, որ «Ռոսատոմը» համաշխարհային շուկայի 90%-ը զբաղեցնող առաջատար ընկերություն է ատոմակայանների կառուցման ոլորտում և ունի փոքր մոդուլային ռեակտորների նախագծման, կառուցման և շահագործման բացառիկ փորձ։

Ըստ Շոյգուի՝ այնտեղ պայմանները շահավետ են, տեխնոլոգիաները՝ ամենաառաջադեմը, իսկ դրանց հուսալիությունը՝ ապացուցված երկար տարիների շահագործմամբ։ Նա հույս է հայտնել, որ որոշումներ կայացնելու ժամանակ կգերակշռի սթափ հաշվարկը և ժողովրդի շահերը, այլ ոչ թե ռիսկային մոտեցումներ։

Եթե Հայաստանում ՓՄՌ-ի կառուցումը գործնական փուլ անցնի, Ռուսաստանը և տարածաշրջանի մյուս պետությունները, ըստ Շոյգուի, ստիպված կլինեն հաշվի առնել միջուկային անվտանգության ոլորտում այդ նոր ռիսկերը։ Նա նշել է, որ սա պետք է դիտարկվի որպես սպառնալիք, հատկապես հաշվի առնելով Հայաստանի սեյսմիկ ակտիվության գոտում գտնվելը։ Նա նշել է, որ ճապոնական «Ֆուկուսիմա-1» ատոմակայանում երկրաշարժի հետևանքով հենց ամերիկյան ռեակտորներն էին ավերվել։