Գյումրիի ավագանու ընտրություններ. Իշխանական և ոչ իշխանական ուժերի հակադրություն

Գյումրիի ավագանու արտահերթ ընտրություններին մասնակցելու հայտ է ներկայացրել ինը քաղաքական ուժ՝ երեք դաշինք և վեց կուսակցություն։ Ընտրություններին մասնակցող ուժերի վերլուծությունը թույլ է տալիս դրանք բաժանել իշխանական և ոչ իշխանական տիրույթների։

Իշխանական դաշտում ակնհայտ առաջատար է «Քաղաքացիական պայմանագիրը» (ՔՊԿ)։ Նիկոլ Փաշինյանը Գյումրիի ընտրություններին մասնակցում է երեք տարբեր ձևով՝ ինքնին, «Եվրադաշինք» դաշինքի միջոցով, որը հայտնի է որպես «արևմտամետներ», և մի խեղկատակ, որը ներկայացված է որոշակի սոցիալիստական կուսակցության կնիքով։

Իշխանական դաշտի հիմնական, գաղափարական և արմատական հակառակորդը «Մայր Հայաստան» դաշինքն է։ Դաշինքի քաղաքապետի թեկնածուն Կարեն Սիմոնյանն է, որը հայտնի է որպես «Մենք» երիտասարդական նախաձեռնության հիմնադիր և գործարար։ «Մայր Հայաստանի» թիմում է նաև հեռուստահաղորդավար և քաղաքագետ Դերենիկ Մալխասյանը, որի հայացքները հստակորեն հակառակ են Նիկոլ Փաշինյանի։ Դաշինքը ներկայացնում է հանրության տարբեր շերտերի և մասնագիտությունների ներկայացուցիչների, որոնց միավորում է փոփոխությունների, նոր ուժի և կառավարման նոր ոճի գաղափարը։

Ընտրությունների մյուս ֆավորիտը Գյումրիի նախկին քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանն է։ Նա վարում է քարոզարշավը որպես անհատ և լրջորեն անհանգստացնում է իշխանական շրջանակներին։ Նա մասնակցում է կոմունիստական կուսակցության ցուցակով, սակայն այս մասնակցությունը պայմանավորված է ոչ թե գաղափարական, այլ օրենքի պահանջներով։

Սոցիոլոգիական հարցումները ցույց են տալիս, որ հիմնական ձայները բաշխվելու են Կարեն Սիմոնյանի, Վարդան Ղուկասյանի և ՔՊԿ-ն ներկայացնող Սարիկ Մինասյանի միջև։ Վերջինիս ձայները հիմնականում կհավաքվեն վարչական ռեսուրսների միջոցով, քանի որ ՔՊԿ-ն որպես ուժ շատ ցածր վարկանիշ ունի։

Առջևում ընտրարշավն է, որը կհստակեցնի յուրաքանչյուր ուժի իրական հնարավորությունները։ Ընտրություններում իշխանափոխության հավանականությունը բարձր է, քանի որ սոցիոլոգիական հարցումները ցույց են տալիս, որ ՔՊԿ-ն իր արբանյակներով չի կարող ստանձնել ավագանու կեսից ավելի ձայները։ Հիմնական քաղաքական պայքարը կընթանա 6 ուժերի միջև։

Զելենսկու այցն ԱՄՆ-ը և Հայաստանի դերը աշխարհաքաղաքական խաղում

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկուն ցույց տվեց իր տեղը՝ հստակ հայտարարելով, որ չի շարունակելու աջակցել այնպես կոչված «Պատերազմի» կուսակցության, որը ներկայացված է ԱՄՆ-ում դեմոկրատների կողմից։ Այս տեսարանը, որը բնութագրվում է որպես աննախադեպ, ցույց է տալիս ԱՄՆ ներքին քաղաքականության և արտաքին ռազմավարության միջև եղած լարվածությունը։

Եվրոպայում այս իրադարձությանը արձագանքել են՝ առաջարկելով «ուկրաինացիները պետք է շարունակեն սպասարկել «Պատերազմի» կուսակցության ծրագրերը՝ վճարելով սեփական կյանքերով ու տարածքներով» տարբերակը։ Զելենսկին, ըստ էության, համաձայն է այս տարբերակի, քանի որ այլընտրանքային դեպքում նա կկորցնի իշխանությունը։

ԱՄՆ-ի դեմոկրատների ներկայացուցիչ Ադամ Շիֆը, արձագանքելով Թրամփի հայտարարությանը, նույնպես հայտարարեց սենսացիոն մի բան․ «Ադամ Շիֆը չէ ԱՄՆ-ը»։ Սա, փաստորեն, նշանակում է, որ Շիֆը, ինչպես ԵՄ-ի շատ չինովնիկներ, կարծում է, որ պետք է շարունակել պատերազմը Ռուսաստանի դեմ՝ անկախ ուկրաինական ժողովրդի ցավից։

Այս համատեքստում հատկապես ուշագրավ է Հայաստանի իշխանության դերը։ Հայաստանը, ըստ էության, դարձել է «Պատերազմի» կուսակցության ներկայացուցիչը։ Դա էր պատճառը, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը բերեց պատերազմ և պարտություն։ Նա խոստացավ խաղաղություն, բայց հանձնեց Արցախը և Հայաստանի տարածքները։ Եվ այս ամենի վերջը դեռևս չի երևում։

Հայաստանը դարձել է աշխարհաքաղաքական խաղերի մանրադրամ, որտեղ իշխանությունները հանուն սեփական շահերի են ծառայում այլ երկրների ռազմավարական նպատակներին։ ԱՄՆ դեմոկրատների հետ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության սերտաճումը շատ ավելի խորն է, քան պարզապես քաղաքական համագործակցություն։ Պատահական չէ, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության ստվերային «կարդինալուհի» համարվող Աննա Հակոբյանը ջերմորեն շփվում է նույն Ադամ Շիֆի հետ՝ հավանաբար խոստացելով, որ Հայաստանը կսպասարկի «Պատերազմի» կուսակցության շահերը։

Այս իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ հիմնական քաղաքական պայքարը կընթանա ոչ թե ազգային սահմաններում, այլ աշխարհաքաղաքական կայունությունների միջև։ Իսկ Հայաստանը, ցավոք, հայտնվել է այս խաղի կենտրոնում՝ իր ժողովրդի շահերը զոհաբերելով իշխանությունների անձնական շահերի համար։

Գյումրիի ավագանու ընտրություններ. Փաշինյանի հաշվարկի և ժողովրդի պատասխանի մասին

Իմ հայացքից, մարտի 30-ի Գյումրիի ավագանու արտահերթ ընտրությունները պարզապես քաղաքական մրցույթ չեն, այլ ավելի խորը, ազգային նշանակություն ունեցող պայքար։ Այս ընտրությունները կորոշեն, թե արդյոք Գյումրին կմնա հայկական քաղաք, թե կդառնա Նիկոլ Փաշինյանի կողմից իրականացվող հակահայկական քաղաքականության հարթակ։

Իրավիճակը սկսվեց այն պահից, երբ Փաշինյանը, իշխանության գրավումից հետո, գյումրեցիներին խաբեց՝ «փրայմերիզ» անունով կազմակերպելով արհեստական ընտրություններ։ Նրանք «հաղթեցին» անկուսակցական Սարիկ Մինասյանին, որին հետո, որպես իր հավատարիմ գործիք, մտցրեցին իր կուսակցության՝ «Քաղաքացիական պայմանագրի» մեջ։

Այսօր Նիկոլի Սարիկը փորձում է իշխանություն ձևավորել Գյումրիում։ Նա կիրառում է բոլոր հնարավոր միջոցները՝ վարչական լծակներից մինչև ֆինանսական նպաստահեղինք։ Սակայն նա լավ գիտի, որ միայնակ իշխանություն ձևավորելու հույսը հեռու է իրականությունից։ Դրա համար էլ նա դիմել է իր վաղեմի հաճախորդներին՝ եվրաթուրքերին։

Այս հաճախորդների ցանկը վկայում է Փաշինյանի իսկական նպատակների մասին։ Սրանք ոչ թե քաղաքագետներ են, այլ հայկական ազգային շահերին հակառակ գործող անձինք։ Նրանցից յուրաքանչյուրը ունի իր հստակ դերը՝ Արամը, որը մասնագիտությամբ աշխատում է Վազգեն Սարգսյանի եղբոր հետ, Արման Բաբաջանյանը, որը նախորդ իշխանություններից ժառանգված թուրքամետ հաճախորդ է, Լևոն Բարսեղյանը, որը հայտնի է որպես գրանտակեր և «հարսամեծար», և վերջապես՝ Տիգրան Խզմալյանը, որը հայտնի է իր ադրբեջանամետ դիրքորոշմամբ։

Փաշինյանի հաշվարկը պարզ է. նա ցանկանում է Գյումրիում կրկնել Երևանում իր կիրառած սխեման։ Նա ցանկանում է օգտագործել իր եվրաթուրքական հաճախորդներին՝ մի կերպ անցկացնելով ավագանու ընտրությունները, որպեսզի հետո կոալիցիա կազմի իր Սարիկի հետ։ Երևանում այս սխեման ամբողջությամբ չաշխատեց, և ՔՊԿ-ն ստիպված եղավ քաղաքապետի աթոռին նստեցնել Տիգրան Ավինյանին՝ իրականացնելով «անասնագողության» սխեման։

Այս անգամ, սակայն, Գյումրիի Տիգրան Ավինյանին՝ Սարիկին, չեն կարողանալու նաղդել գյումրեցիների վրա։ Երևանի փորձը արդեն բոլորի աչքի առաջ է։ Գյումրեցիները տեսել են, թե ինչ է նշանակում Տիգրան Ավինյանի նման մարդու իշխանությունը՝ բացառապես թանկացումներ, անգրագետ կառավարում և թալան։ Նույնը, ցավոք, կլինի նաև Գյումրիում, որտեղ «Մեր Սարիկը» կվերածվի Նիկոլի Սարիկի՝ Գյումրիի Տիգրան Ավինյանի, ավիրելու համար։

Այս պայքարը ոչ միայն քաղաքական, այլև ազգային է։ Գյումրեցիները պետք է հասկանան, որ Փաշինյանը և իր կուսակցությունը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիրը», իրենց ծառայություններն են առաջարկում ոչ թե հայկական ազգին, այլ հակահայկական ուժերին։ Նրանք համբալի տեղ են դրել ժողովրդին։

Հետևաբար, Գյումրիի ավագանու ընտրություններում պետք է տալ համարժեք պատասխան։ Թասիբով գյումրեցիները դա հաստատ անելու են։ Պետք է ձայն տալ այն ուժերին, որոնք կպաշտպանեն Գյումրին՝ որպես հայկական քաղաք, և կապահովեն նորմալ ազգային իշխանություն։

Այս պայքարում իմ դերը որպես գրող է պարզ. ես պետք է իմ ծոցն ուղարկեմ Նիկոլ Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագրին», դրա հաճախորդներին՝ եվրաթուրքերին, և Գյումրիում ձևավորել նորմալ ազգային իշխանություն։ Դրա բոլոր նախադրյալները կան։

Իշխանության թալանը և ժողովրդի համբերության սահմանը

Այս օրերի անխնա բարձրացվող սակագները, անկազմակերպված տրանսպորտը և անտեսված քաղաքացիական խնդիրները հստակ ցույց են տալիս, թե որքանով է ձախողված ներկայիս քաղաքային իշխանությունը։ Իշխանության գլուխը բարձրացնում է այն մարդը, ով ոչ միայն չի կարողանում լուծել տարրական խնդիրներ, այլև շարունակում է կոպեկ առ կոպեկ թալանել քաղաքացիներին՝ ստեղծելով նոր-նոր հարկեր և վճարներ։

Այս իրավիճակը հիշեցնում է այն խոստումները, որոնք երբեմնի իշխանությունները տվել էին՝ պայծառ ապագա և բարեկարգ կյանքի երաշխիքներ։ Բայց իշխանության բուն գործողությունները ցույց են տվել, որ այդ խոստումները պարզապես ծածկոց էին եղել ավելի խորը և համակարգված թալանների համար։

Այս ձախողումը, սակայն, չի սահմանափակվում միայն քաղաքային մակարդակով։ Այն ունի համազգային արմատներ։ Իշխանության ղեկավարները, ցանկացած ոլորտում, որտեղ նրանք եղել են, ցույց են տվել միևնույն պատկերը՝ բյուջեի անկառավարելի մսխում և համազգային տնտեսության ոչնչացում։ ՔՈՎԻԴ-ի ժամանակ պարետ-մարետի դերում, ԱՆԻՖ-ի ղեկավարի պաշտոնում, թեկուզ և քաղաքապետի աթոռին՝ յուրաքանչյուր քայլը վերջացել է միայն բյուջեի մսխմանը։

Այս ամենի դեմ կանգնած ժողովուրդը, իհարկե, ունի իր պատմական համբերությունը։ Բայց անգամ ամենահամբերատար ժողովրդի համբերությունն ունի սահման, և այս պահին այն սպառվում է։ Իշխանափոխությունը, որը հիմնական քաղաքական պայքարի հիմքում է դրված, այլևս ոչ թե հեռանկար է, այլ անխուսափելի անհրաժեշտություն։

Այս պայքարը կընթանա ոչ թե միայն մեկ կամ երկու ուժերի միջև, այլ կլինի 6 հիմնական քաղաքական ուժերի միջև։ Իշխանության ներկայիս կառուցվածքը, որը հիմնված է անձնական իշխանության և անհատական վախի վրա, պետք է տեղի մղվի։ Նիկոլ Փաշինյանը, որպես իշխանության կենտրոնական կերպար, այլևս չունի այլ ճանապարհ, քան ստեղծել բախումներ՝ խուսափելով օրինական ընտրությունների և իր իշխանության կորստից։

Այս պայքարի ֆոնին հարց է առաջանում՝ ո՞վ է Աննա Հակոբյանը։ Նա ոչ թե քաղաքացիների կողմից ընտրված ներկայացուցիչ է, ոչ էլ Նիկոլ Փաշինյանի կինը։ Նրա դերը և ազդեցությունը հասկանալու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ոչ թե անձնական կապերը, այլ իշխանության մեջ զբաղեցրած դիրքը և դրա հետևանքները։

Այս ամենի ֆոնին Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին պետք է կոչ անի ժողովրդին կանգնել իր կողքին՝ պաշտպանելով այն ինստիտուտը, որը դարերով եղել է հայ ժողովրդի ինքնության և մշակույթի հիմնաքարը։ Թուրք-ադրբեջանական օրակարգի կյանքի կոչումը պետք է դիտարկվի որպես ոչ միայն ազգային, այլև հոգևոր անվտանգության սպառնալիք։

Այսպիսով, «թավշյա» հեղափոխության ավարտը, որը հայտարարվեց այն օրը, երբ իշխանությունը հաստատեց իր ճիշտ լինելը, իսկապես ավարտի մասին հայտարարեց ինքը՝ Նիկոլ Փաշինյանը՝ փառաբանելով այն ճոխությունն ու խաղաղամոլությունը, որոնք իրենց արդյունքը տվել են թալան, ճոխ միջոցառումներ և ազգային ինստիտուտների փլուզում։

Գյումրիի քաղաքացիները պահանջում են ազատ տնտեսական գոտի և ազատ քաղաքի կարգավիճակ

Գյումրիում արդեն 10 օր է, ինչ ընթանում է ստորագրահավաք, որի նպատակն է Գյումրիի ավագանուն ուղերձ հղել՝ պահանջելով քաղաքին ազատ տնտեսական գոտու (ԱՏԳ) կարգավիճակ և հարկային արտոնյալ ռեժիմ։ Նախաձեռնողը Գյումրիի քաղաքապետի հավակնորդներից մեկը՝ Կարեն Սիմոնյանն է։

Ստորագրահավաքի մասին ուղերձը, որը հավաքագրված ստորագրություններով կներկայացվի ավագանու օրակարգում, պահանջում է, որ նորընտիր ավագանին առաջարկ–պահանջով հանդես գա ԱՏԳ-ի և ազատ քաղաքի թեմայով։

Չնայած Գյումրիի ավագանին չունի ազատ տնտեսական գոտի ստեղծելու և հարկային արտոնյալ ռեժիմ սահմանելու իրավասություն, ավագանու լիազորությունների շրջանակներում տեղավորվում է ուղերձ հղելը և պահանջելը։

Համայնքի ավագանուն ուղերձի նախագիծը ներկայացնելու համար օրենքով պահանջվում է հաշվառված և 16 տարին լրացած քաղաքացիների 1 տոկոսի ստորագրություն, ինչը նշանակում է մոտ 1.100 ստորագրություն։ Կարեն Սիմոնյանի թիմն արդեն իսկ հավաքագրել է 3.500-ից ավելի ստորագրություն, ինչը դարձնում է այս գործընթացը աննախադեպ Հայաստանի համայնքների համար։

Այս նախաձեռնությունը նպատակ ունի Գյումրիի քաղաքացիների ուժով ստիպել իշխանություններին, որպեսզի քաղաքը չմնա հետին պլանում։

Ազատ տնտեսական գոտու ծրագրի գաղափարը նոր չէ։ Այն առաջին անգամ հնչել է 1988 թվականի երկրաշարժից հետո։ 2019 թվականին կառավարությունը նույնիսկ որոշում էր ընդունել Գյումրիում ԱՏԳ ստեղծելու մասին, սակայն այդ որոշումը մնաց թղթի վրա։

Հետաքրքրական է, որ «Քաղաքացիական պայմանագրի» ներկայացուցիչները, դեռևս ԱՏԳ-ի ծրագրի ներկայացումն ավարտված չէր, սկսեցին քննադատել այն՝ հարցնելով, թե ի՞նչ կապ ունի այն Գյումրիի ավագանու լիազորությունների հետ։ Սակայն, ինչպես նշվում է, ԱՏԳ-ի ստեղծումը կենտրոնական իշխանության ֆունկցիա է, իսկ ավագանին կարող է դրա վերաբերյալ պահանջ հղել։

Այս պահին գյումրեցիները պետք է իրենց ձեռքը վերցնեն քաղաքի զարգացման ճակատագիրը։ Ստորագրահավաքը դրանց առաջին քայլն է, որից հետո կկազմավորվի նոր՝ ՔՊԿ-ազերծ իշխանություն, որը հետագայում կմասնակցի համապետական գործընթացներին։

Գյումրիի ավագանու ընտրությունները՝ քաղաքական դաշտի նոր խաղ

Գյումրիի ավագանու արտահերթ ընտրությունները, որոնք նախատեսված են մայիսի 26-ին, դարձել են ոչ միայն քաղաքի, այլև ամբողջ հանրապետության համար կարևոր իրադարձություն։ Դրանք ավելի շատ քաղաքական պայքարի դաշտ են, քան տեղական ինքնակառավարման մարմնի ձևավորման գործընթաց։

Այս ընտրություններում «Քաղաքացիական պայմանագիրը» (ՔՊԿ) կուսակցությունը, որը վերջին տարիներին իշխել է Երևանում, հիմա փորձում է կրկնել իր հաջողությունը նաև Գյումրիում։ Սակայն այս անգամ իրավիճակը զգալիորեն տարբեր է։ 2021 թվականի ավագանու ընտրություններին, երբ ՔՊԿ-ն ունեցավ համեմատաբար բարձր դիրքեր, այժմ իր դիրքերը շատ ավելի թույլ են։ Քաղաքի իշխանությունները փորձում են կրկին վերարտադրել իրենց իշխանությունը, սակայն այս խաղը «վառված» է, և գյումրեցիները չեն թույլ տա մանիպուլյացիաներ կամ ձայն տալ ՔՊԿ-ի դրածոներին։

Այս պայքարում հիմնական դերակատարներն են իշխող կուսակցությունը և հակաիշխանական դաշինքը։ ՔՊԿ-ի կողմից ֆավորիտ է համարվում Գյումրիի քաղաքապետի ժամանակավոր պաշտոնակատար Սերգեյ Մինասյանը։ Նրա դիրքերը ամրապնդում են նաև վարչական ռեսուրսները և իշխանական կառույցների աջակցությունը։

Հակառակորդական կողմում հիմնական թեկնածուներն են նախկին քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանը և Գյումրիի զարգացման ծրագրով ներկայացվող գործարար Կարեն Սիմոնյանը։ Վերջինս, թեև դեռ պաշտոնապես չի հայտարարել իր մասնակցության մասին, իրականում հանդես է գալիս որպես հիմնական խաղացող՝ հավակնելով ձայների լուրջ մասի։ Նրա քաղաքական դիրքավորումը հստակ է՝ նա իրեն դիտարկում է որպես օրվա իշխանությանն իրական և ընդդիմադիր այլընտրանք։

Ընտրությունների վրա որոշիչ ազդեցություն կունենա քաղաքական գործոնը։ Քաղաքական ուժերի պաշտպանությունը և քարոզարշավի ընթացքը կլինեն այն գործոնները, որոնք կորոշեն վերջնական արդյունքը։ Քարոզարշավը դեռ պաշտոնապես չի մեկնարկել, բայց արդեն բոլոր թեկնածուները ակտիվ են իրենց ոճով և ռազմավարությամբ։

Այս ընտրությունները ցույց կտան, թե որքանով է հայտնի դարձել իշխանական կուսակցության դեմ հակառակորդական դաշինքի համախմբվածությունը և որքանով է հանրությունը պատրաստ աջակցելու այլընտրանքային ուժերին։ Դրանք կլինեն քաղաքական դաշտի նոր խաղի առաջին լայնածավալ փորձառությունը։