Հայոց Եկեղեցին ունի կանոնադրություն և աշխատում է դրա վերջնականացման ուղղությամբ

Վերջերս մամուլով և տարբեր անձանց կողմից շրջանառվում է անհիմն պնդումը, թե Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին չունի կանոնադրություն։ Այս պնդումը հակասում է իրականությանը։

Հայոց Եկեղեցին դարեր շարունակ առաջնորդվել է եկեղեցական ժողովների ընդունած կանոններով և Հայրապետական կոնդակներով։ Դեռևս Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության օրոք Հայոց Եկեղեցին ձեռնամուխ է եղել ՀԱՍԵ Սահմանադրության ստեղծմանը, որի աշխատանքները շարունակվել են Գարեգին Ա Վեհափառի և ավելի լայն թափով՝ ներկայիս Գարեգին Երկրորդ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության շրջանում։

2009 և 2014 թթ․ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում գումարված Եկեղեցական-Ներկայացուցչական ժողովների (ԵՆԺ) ընթացքում հաստատվել են Ազգային-Եկեղեցական ժողովի (ԱԵԺ), Եկեղեցական-Ներկայացուցչական ժողովի, Գերագույն հոգևոր խորհրդի (ԳՀԽ) կանոնադրությունները, ինչպես նաև թեմական, ծխական կանոնադրությունների ուղենիշները։ Հաստատված և պատրաստի այս կանոնադրությունները գործածելի են մեր եկեղեցում, որոնց վերջնական վավերացումը պետք է կատարվի նաև ԱԵԺ-ի կողմից։

Ուստի «կանոնադրություն չունի» անհարկի պնդումը ճշմարտության հետ որևէ աղերս չունի։ Ավելին՝ Վեհափառ Հայրապետի տնօրինությամբ ստեղծված համապատասխան հանձնախմբերը շարունակում են այս ուղղությամբ աշխատանքները՝ վերջնական տեսքի բերելու ՀԱՍԵ Սահմանադրությունը, որի ընդունումը կդառնա իսկապես կարևոր և հանգրվանային իրադարձություն մեր եկեղեցու կյանքում։

Միևնույն ժամանակ ցավ ի սիրտ պետք է արձանագրենք, որ կանոնադրությունների մշակման հանձնախմբերի աշխատանքները խաթարված են, քանի որ նրանց ատենապետներն այժմ ապօրինաբար ազատազրկված են։

Ինչ վերաբերում է ԱԵԺ ժողովի գումարմանը, հարկ ենք համարում ընդգծել, որ Ամենայն Հայոց Հայրապետի ցանկությունն է եղել և է՝ յոթ տարին մեկ գումարել ԱԵԺ՝ քննարկելու համար Հայոց Եկեղեցու առաջ ծառացած խնդիրներն ու մարտահրավերները, լուծումներ տալու առկա հարցերին և նախանշելու մեր եկեղեցու գործունեության առաջնահերթությունները։ Ցավոք, այն հետաձգվեց համավարակի և արցախյան պատերազմի պատճառներով։ Հուսով ենք, որ առաջիկային Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում տեղի կունենա ԱԵԺ, որը կպատասխանի և լուծումներ կտա առաջադրված խնդիրներին ու մտահոգություններին։

Զարմանալի է, թե ինչպես են նիկոլականները կոտորվում Նիկոլի համար, բայց հրաժարվում են ապրել Նիկոլի կառավարած երկրում

«Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Դերենիկ Մալխասյանը իր ֆեյսբուքյան էջում անդրադարձել է մի պարադոքսի։ Նրա խոսքով՝ զարմանալի է, թե ինչպես են դրսում ապրող նիկոլականները, որոնք բազմաթիվ պարգևավճարներ են ստանում, իրենց կոտորում են Նիկոլ Փաշինյանի համար, սակայն կտրականապես հրաժարվում են գալ և ապրել Նիկոլի կողմից կառավարվող Հայաստանում։

Այս պնդումը, ըստ Դերենիկ Մալխասյանի, ամփոփում է ամեն ինչ, ինչ պետք է իմանալ Հայաստանում սոցիալական արդարության մասին։

Այս հարցումը հաջորդում է նաև մեկ այլ նկատառում։ Ըստ տեղեկությունների՝ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դեմ պայքարին միացած «հոգևորականների» շարքում ամենագաղափարականացված անձնավորություններից մեկը Վազգեն Միրզախանյանն է։ Նա հայտնի է նաև որպես Հուդայական խմբակի ներկայացուցիչ։

Հեղինակը նշում է, որ ապագայում «7or.am» կայքից մեջբերումներ կատարելիս կամ հեռուստաընթերցումներ հրապարակելիս պարտադիր կլինի նշել աղբյուրը՝ կայքը։ Նաև ընդգծվում է, որ կայքում արտահայտված կարծիքները կարող են չհամընկնել խմբագրության տեսակետի հետ։

ՔՊ-ն պատրաստել է Ձեզ համար մի շարք «նվերների» փաթեթ։

Տեղական տուրքերի թանկացման պայմաններում։
«Շնորհակալություն» Ասե՛ք-կանե՛նք հիմնարկին…

Երևանի ավագանու «Մայր Հայաստան» խմբակցության անդամ Գևորգ Ստեփանյանը իր ֆեյսբուքյան էջում անդրադարձել է Հայաստանում սոցիալական արդարության հարցին՝ կապակցելով այն իշխանությունների կողմից կայացված որոշումների հետ։

Նրա խոսքով՝ իշխանությունները, թեև պարբերաբար հայտնում են միլիարդավոր պարգևավճարների մասին, սակայն այդ գումարները, որոնք պետք է ուղղվեին սոցիալական ոլորտին, չեն հասնում իրենց վերջնակետին։ Ստեփանյանը նշում է, որ սա ամենայն հստակ ցույց է տալիս, թե ինչպես է կառավարությունը վարում սոցիալական քաղաքականությունը։

Այնուհետև նա անդրադառնում է նաև արտերկրում ապրող հայերի հարցին՝ նշելով, որ նրանք, թեև ապրում են բարեկեցիկ երկրներում, սակայն իրենց աջակցությունը Նիկոլ Փաշինյանին համարում են իրենց «կոտորում»։

Վերջում Ստեփանյանը անդրադառնում է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դեմ հարձակումներին՝ նշելով, որ այդ պայքարում ամենաակտիվ և «գաղափարականացված» դեմքերից մեկը հոգևորական Վազգեն Միրզախանյանն է։ Նա նաև նշում է, որ Վազգեն Միրզախանյանը աղ ու հացով կդիմավորի Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին, եթե վերջինը այցելի Էջմիածին։

Փաշինյանի կողմն անցած հոգևորականները հավակնում են խլել իրենց հացը

Հայաստանում տեղի ունեցող քաղաքական իրադարձությունների հետևում, ինչպես հաճախ պատահում է, ծավալվում են նաև ոչ այնքան հայտնի, բայց ոչ պակաս հետաքրքիր պատմություններ։ Իսկ այսօրվա հոդվածը վերաբերում է հոգևորականության և իշխանության միջև աճող լարվածությանը, որը, թերևս, ոչ թե բացահայտ հակամարտություն է, այլ ավելի բարդ և մանրուքով լի խաղ։

Ինչպես հայտնի է, վերջին ամիսներին իշխող քաղաքական կուսակցության՝ «Քաղաքացիական պայմանք»-ի (ՔՊ) շրջանակներում աճել է հոգևորականների ակտիվությունը։ Այս հոգևորականները, որոնցից հատկապես առանձնանում են Հովհաննավանքի կարգալույծ քահանա Ստեփան Ասատրյանը և բալթյան երկրների թեմի առաջնորդ Վազգեն արքեպիսկոպոս Միրզախանյանը, ոչ միայն հանդես են գալիս իշխանության կողմնակցությամբ, այլև, ըստ որոշ ակտիվիստների, իրենց ելույթներով և քարոզներով ավելի ակտիվ են դարձել, քան ինքը նույնիսկ՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։

Այս իրավիճակը, թերևս, ավելի է խորացել այն բանից հետո, երբ Վազգեն Միրզախանյանը, թողնելով իր պարտականությունները բալթյան երկրների թեմում, մեկ ամսից ավելի շաբաթներ շարունակ մնացել է Հայաստանում՝ ամբողջությամբ նվիրվելով իշխանության պրոպագանդային։ Ընդհանրապես, նրա դերը իշխանական կառույցներում այնքան էլեգանտ է, որ նրան անվանում են «Նիկոլի սրտի կաթողիկոսը»։

Այս հոգևորականների ակտիվությունը, սակայն, ոչ միայն քաղաքական հարցերի շուրջ է։ Օրինակ, Վազգեն արքեպիսկոպոսը նախօրեին հանդես է եկել ոչ պակաս վիճահարույց հայտարարությամբ՝ պնդելով, որ իր ծառայության ընթացքում վիրահայոց թեմում շփվել է թուրքերի, ադրբեջանցիների և այլ իսլամադավան ժողովուրդների ներկայացուցիչների հետ, բայց չի տեսել նրանց պատրաստակամությունը՝ Հայաստանը կուլ տալու համար։ Այս հայտարարությունը, որը հակիրճ ասած, ադրբեջանա-թուրքական քարոզչական բնույթ է կրում, ավելի է խորացնում հարցը՝ թե ինչպես է եկեղեցին ներքաշվում իշխանական քաղաքական խաղերում։

Այս ամենի ֆոնին, իհարկե, բարձրանում է նաև հարցը՝ թե ով է իրականում ղեկավարում այս գործընթացը։ Ըստ տեղեկությունների, այն եպիսկոպոսները, որոնք ներգրավված են եկեղեցու ներսում տեղի ունեցող «մաքրումների» գործում, ավելի արատավոր պատմություններով են հայտնի, քան այն մեղադրանքները, որոնք վերագրվում են կաթողիկոսին։ Այսպիսով, իշխանության կողմից հոգևորականության օգտագործումը կարող է ունենալ ոչ միայն քաղաքական, այլև ավելի խորը, կառուցվածքային հետևանքներ՝ վնասելով եկեղեցու հեղինակությունը և խորացնելով հասարակության մեջ առկա անվստահությունը։

Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը և դրա հետևանքները

Այսօր Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարություն է արել, որը, իմ կարծիքով, կարող է ունենալ սենսացիոն և վտանգավոր հետևանքներ՝ Հայաստանի պետական շահերի և հայ ժողովրդի ապագայի տեսանկյունից։

Այս հայտարարությունը, ինչպես 2019 թվականին արված «Արցախը Հայաստան է և վերջ» արտահայտությունը, կարող է հիմք հանդիսանալ ապագայում Հայաստանի սուվերեն տարածքի նկատմամբ նոր ոտնձգությունները միջազգային ճանաչում ստանալու համար։

Չնայած այս կառավարության օրոք դիվանագիտական և ազգային շահերի դեմ հակասող հայտարարությունները բազմաթիվ են, այսօրվա հայտարարությունը դրանց շարքում առավել ցայտուն է։

Այն, ինչ «առաջարկում» է Փաշինյանը ադրբեջանցիներին, անհավատալի է։ Նա կոչ է անում նրանց հրաժարվել Հայաստանի տարածքը «Արևմտյան Ադրբեջան» անվանելուց և այնտեղ Ադրբեջանցիներ բնակեցնելուց՝ փոխարենը խոստանալով, որ հայկական կողմն էլ կփակի «Ղարաբաղի հայերի վերադարձի» թեման։

Այս երկու թեմաների միջև հավասարության նշան դնելը, ցանկացած տրամաբանության և միջազգային իրավունքի տեսանկյունից, ամբողջությամբ անհիմն է։

Կան տասնյակ միջազգային կոնվենցիաներ, որոնք իրավունք են տալիս անգամ խորհրդային տարիներին ինքնավարություն ունեցած ժողովուրդներին վերադառնալ իրենց բնակավայրեր, որտեղից նրանք բռնի վտարվել են։ Ինքնավարության որևէ աստիճան՝ մինիմում։ Տասնյակ միջազգային հարթակներ, համաձայնագրեր, կոնվենցիաներ և նախադեպեր իրավունք են տալիս հայ ժողովրդին ոչ միայն վերադառնալ մեծամասամբ հայերով բնակեցված նախկինում ինքնավար միավոր, այլև այդ միավորի կարգավիճակի շուրջ քննարկում ծավալել միջազգային իրավունքի շրջանակներում՝ ընդհուպ մինչև սուվերենություն։

Այս հավասարության նշանը դնելով՝ Փաշինյանը ոչ թե «ձեռքբերում» է ունեցել, այլ Ադրբեջանի համար ճանապարհ է բացել՝ միջազգային իրավունքի տեսանկյունից որևէ լեգիտիմություն չունեցող ոտնձգությունները Հայաստանի հանդեպ օրակարգ բերելու համար։

Այս հիմնարկը, անշուշտ, դատապարտված է ձախողման և կամ վերածվելու է բյուջեի գումարները մսխելու հերթական կառույցի։

Ահա այսպիսին է Հայաստանում սոցիալական արդարության մասին ամեն ինչ, ինչ պետք է իմանալ։

Ահա այն ամենը, ինչ պետք է իմանալ Հայաստանում սոցիալական արդարության մասին։

Որպես «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ, ցանկանում եմ ներկայացնել մի քանի կարևոր մտքեր, որոնք, կարծում եմ, լիարժեք կերպով նկարագրում են մեր երկրում առկա իրավիճակը։

Առաջին հերթին, պետք է նկատել, որ Շիրակի մարզում, ըստ պետական վիճակագրության, բնակչության գրեթե կեսը ապրում է աղքատության մեջ։ 200 հազար դրամը, որը համարվում է ապրելու նվազագույն ստանդարտ, այդ մարդկանց համար աստղաբաշխական թիվ է։ Սա հակադրվում է այն իրողության հետ, որ Նիկոլի կողմից նշանակված արդարադատության նախարարի համար 200 հազար դոլարը ոչ թե յաման, այլ ընդունելի գումար է։

Այս հակադրությունը լիարժեք կերպով արտացոլում է Հայաստանում սոցիալական արդարության վերաբերյալ ամեն ինչը։

Այսպիսով, մենք ունենք երկու աշխարհ՝ մեկը, որտեղ մարդիկ պայքարում են ամենօրյա հոգսերի համար, և մյուսը, որտեղ որոշ անձանց համար ապրելու ծախսերը չեն գերազանցում մի քանի հազար դոլարը։

Այս իրողությունը պահանջում է խորը վերլուծություն և հստակ գործողություններ՝ սոցիալական անհավասարությունը նվազեցնելու և բոլոր քաղաքացիների համար արդար և հավասար հնարավորություններ ստեղծելու համար։

ՀՀ պետական բյուջեի կատարման վերլուծություն՝ 2025թ. 9 ամիսների դրությամբ

ՀՀ պետական բյուջեի կատարման վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ 2025 թվականի առաջին 9 ամիսների ընթացքում տնտեսական աճը, թեև բարձր է, բայց ունի խորը կառուցվածքային խնդիրներ։

Տնտեսական աճի կառուցվածքային խնդիրներ

Արձանագրվել է 6%-ի իրական ՀՆԱ աճ, որը հիմնականում պայմանավորված է ծառայությունների և շինարարության ոլորտների զարգացմամբ։ Սակայն, հակառակը, արդյունաբերության ոլորտում գրանցվել է անկում, որը պայմանավորված է հատկապես մշակող արդյունաբերության զգալի թուլացմամբ։

Արտաքին ապրանքաշրջանառության անկումը նույնպես զգալի է՝ 39.3%-ով։ Արտահանման և ներմուծման միջև անհավասարության պատճառով արտաքին առևտրի բացասական հաշվեկշիռը վատթարացել է 19.2%-ով։ Արտահանումը դոլարային արտահայտությամբ նվազել է 46.8%-ով, իսկ ներմուծումը՝ 33.4%-ով։

Այսպիսով, տնտեսական աճը չի բաշխվում հավասարաչափ։ Իրական աշխատավարձի աճը (1.9%) զգալիորեն ցածր է իրական ՀՆԱ-ի աճի համեմատ, ինչը վկայում է աճի ներառականության բացակայության մասին։ Բարձր մնում է նաև աղքատության մակարդակը, իսկ սպառողական և հիպոթեքային վարկերի ծավալների զգալի աճը (համապատասխանաբար 31.1% և 30.6%) հակադրվում է բնակչության եկամուտների աճի ցածր ցուցանիշների հետ։

Պետական բյուջեի կատարում

ՀՀ պետական բյուջեն 2025թ. 9 ամիսների ընթացքում ունեցել է 2,126 մլրդ դրամ եկամուտ։ Թեև հարկային եկամուտների և պետական տուրքերի գծով հաջողվել է կատարել պլանը, պաշտոնական դրամաշնորհների մասով առկա է ծանր թերակատարում։

Ավելի զգալի է թերակատարումը ծախսերի կողմից։ Ընդհանուր ծախսերը կազմել են 2,205 մլրդ դրամ, ինչը 14.3% կամ 366.6 մլրդ դրամով ցածր է ճշտված պլանից։ Թերակատարվել են և՛ ընթացիկ, և՛ կապիտալ ծախսերը։

Կապիտալ ծախսերի թերակատարումը (2.7 անգամ ավելի մեծ) քան ընթացիկ ծախսերինը, ցույց է տալիս, որ պետությունը չի կարողանում ներդրումներ կատարել տնտեսության աճի պոտենցիալը բարձրացնելու նպատակով։ Այս թերակատարումը հիմնականում պայմանավորված է «ՀՀ պաշտպանության ապահովում», «Հանրակրթական և նախադպրոցական հաստատությունների հիմնում, կառուցում, բարելավում» և «Ճանապարհային ցանցի բարելավում» ծրագրերի կատարման ցածր արդյունավետությամբ։

Ծրագրերի կատարման վերլուծություն

Պաշտպանության ապահովում ծրագիր: Թերակատարումը կազմել է 15.0% կամ 81.8 մլրդ դրամ։ Ծախսերի մեծ մասը (65.2%) ուղղվել է շենքային պայմանների բարելավմանը, իսկ ռազմական կարիքների բավարարմանը՝ ընդամենը 34.7%։
ԿԳՄՍ նախարարության ծրագիր: Թերակատարումը կազմել է 33.6% կամ 27.8 մլրդ դրամ։ Ընդամենը 59 դպրոցում են ավարտվել աշխատանքները, ինչը հակադրվում է 300 դպրոցի և 500 մանկապարտեզի կառուցման, վերակառուցման և հիմնանորոգման նպատակին։
Այլ կարևոր ծրագրեր: Թերակատարումներ են արձանագրվել նաև «Ռազմարդյունաբերության համալիրի զարգացում» (95.6%), «Զբոսաշրջության զարգացում» (83.4%), «Թվային փոխակերպման գործընթացի իրականացում» (79.4%), «Ներդրումների և արտահանման խթանում» (64.3%), «Քաղաքային զարգացում» (62.4%) և «Գյուղատնտեսության խթանում» (35.7%) ծրագրերի գծով։

Պետական պարտքի աճ

2025թ. սեպտեմբերի 30-ի դրությամբ ՀՀ պետական պարտքը կազմել է 5,433.5 մլրդ դրամ։ Այս ցուցանիշը ներկայիս կառավարող քաղաքական ուժի իշխանավարման ընթացքում ավելի քան կրկնակի աճել է և շարունակում է աճել։

Այսպիսով, 2025 թվականի առաջին 9 ամիսների ընթացքում արձանագրված տնտեսական և բյուջետային վիճակը վկայում է պետական կառավարման ցածր արդյունավետության և տնտեսական զարգացման կառուցվածքային խնդիրների մասին։