ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումների վերլուծություն (հունվար-նոյեմբեր, 2025թ.)

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2025 թվականի հունվարից մինչև նոյեմբեր ամիսներն ընկած ժամանակահատվածում։

Վերլուծության հիմնական եզրակացությունն այն է, որ տնտեսական ակտիվության աճի բարձր տեմպը, որը նկատվել է վերջին ամիսներին, պահպանվում է, սակայն դրա հիմքում ընկած գործոնները բավականին անկայուն են։

Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշներ

Ընթացիկ տարվա նոյեմբերին Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը (ՏԱՑ) կազմել է 10.4%, իսկ հունվար-նոյեմբեր ամիսների կուտակային ցուցանիշը՝ 8.3%։ Այս ցուցանիշը 0.2 տոկոսային կետով արագանում է նախորդ ամսվա համապատասխան ցուցանիշի համեմատ։

Արդյունաբերության վերականգնումը և դրա անկայունությունը

Արդյունաբերության ոլորտը սկսել է արագ վերականգնվել և գրանցել դրական աճի ցուցանիշներ։ Սակայն վերջին ամիսների աճի հիմնական գործոնը մշակող արդյունաբերության «հիմնային մետաղների արտադրություն» ենթաոլորտի աճն է։ Հոկտեմբերին այս ենթաոլորտը ապահովել է մշակող արդյունաբերության 20.8% աճի 18.4 տոկոսային կետը։ Այս աճը հիմնականում պայմանավորված է ոսկու և այլ մետաղների վերաարտահանմամբ։ Այսպիսով, արդյունաբերության աճի տեմպը, թեև դրական է, հիմնված է մեկ, ոչ բազմազան աղբյուրի վրա, ինչը դարձնում է այն անկայուն։

Արտահանման և ներմուծման դինամիկան

Թեև արտահանման և ներմուծման ցուցանիշները դարձել են դրական և կտրուկ արագացել են, դրանք դեռևս բավարար չեն արտաքին առևտրի վերականգնման և առողջ աճի մասին խոսելու համար։ Եթե արտահանման աճը չճշգրտենք «թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարեր, թանկարժեք մետաղներ և դրանցից իրեր» ապրանքախմբի նպաստման չափով (չեզոքացնենք վերաարտահանման ազդեցության զգալի մասը), ապա աճը կկազմի ընդամենը 2.2%։ Նմանատիպ ցածր աճ ունի նաև ներմուծման ճշգրտված ծավալը՝ 3.6%։ Այս ցածր ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ ոլորտում դեռևս չկան նշանակալի դրական զարգացումներ։

Ամբողջական վերլուծությունը հասանելի է [https://shorturl.at/VYFGf](https://shorturl.at/VYFGf)։

Տիգրան Ավինյանի եկամուտների և գույքի հայտարարագրերի վերլուծություն (2021-2024 թթ.)

Իրականացրել եմ Տիգրան Ավինյանի՝ 2021-2024 թվականների ընթացքում ներկայացված եկամուտների, գույքի և ֆինանսական ակտիվների հայտարարագրերի համապարփակ ուսումնասիրություն։ Վերլուծության արդյունքում հայտնաբերվել են մի շարք փաստեր, որոնք բացահայտում են եկամուտների կտրուկ աճ, խոշոր չափի նվիրատվություններ, կանխիկ միջոցների կուտակում և հայտարարագրման հետ կապված անհամապատասխանություններ, որոնք առաջացնում են հանրային հարցեր՝ վերաբերելով հայտարարագրերի թափանցիկությանը և ֆինանսական հոսքերի օրինականությանը։

Եկամուտների կտրուկ աճը պաշտոնների փոփոխությունից հետո

2021 թվականին, զբաղեցնելով ՀՀ փոխվարչապետի պաշտոնը, Տիգրան Ավինյանի հայտարարագրված աշխատավարձը կազմել է 19 միլիոն 156 հազար դրամ։ Սակայն արդեն 2022 թվականին՝ փոխքաղաքապետի պաշտոնը ստանձնելուց հետո, իսկ 2023 թվականի հոկտեմբերից՝ Երևանի քաղաքապետ դառնալուց հետո, նրա եկամուտները բազմապատկվել են։

2022 թվականի հայտարարագրի համաձայն՝ Ավինյանը նշել է 38 միլիոն 523 հազար 851 դրամ դրամական եկամուտ և 19 միլիոն 300 հազար դրամ արժողությամբ գույք։ Ակտիվների նման աճը համընկնում է այն ժամանակահատվածին, երբ նա սկսում է զբաղեցնել տեղական ինքնակառավարման բարձրագույն պաշտոններ։

Նվիրատվություններ և կանխիկ միջոցների կուտակում

Հայտարարագրերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 2022 թվականին ակտիվների հիմնական աճը պայմանավորված է նույն ազգանունը կրող ֆիզիկական անձից ստացված միջոցներով։ Մասնավորապես, Տիգրան Ավինյանը զգալի չափի գումար և գույք է ստացել իր հորից՝ Արմեն Ավինյանից։

2022 թվականի մայիսին նա որպես նվեր ստացել է 2021 թվականի արտադրության VOLKSWAGEN մակնիշի ավտոմեքենա՝ 19 միլիոն 300 հազար դրամ գնահատված արժեքով։ Նույն թվականին Արմեն Ավինյանի կողմից փոխանցվել է նաև 11 միլիոն դրամ, որոնք պաշտոնապես ձևակերպվել են որպես նվիրատվություն։ Նվիրատվությունների ծավալը և պարբերականությունը հարցեր են առաջացնում դրանց տնտեսական հիմնավորման և աղբյուրների վերաբերյալ։

Կրիպտոարժույթներ և բանկային փոխանցումներ

2023 թվականին Տիգրան Ավինյանի հայտարարագրված ընդհանուր եկամուտը կազմել է 45 միլիոն 403 հազար 342 դրամ, որից 11 միլիոն դրամը ստացվել է Poolin կրիպտոբորսայից։ 2024 թվականին ընդհանուր եկամուտը հասել է 54 միլիոն 624 հազար 109 դրամի, այդ թվում՝ 2 միլիոն 980 հազար 252 դրամ պարգևավճար Երևանի քաղաքապետարանից և 24 միլիոն դրամ՝ կրկին Poolin կրիպտոբորսայից։

Ըստ հայտարարագրերի, 2021-ից 2024 թվականներին Ավինյանի Bitcoin-ի հաշվեկշիռն աճել է 0,01-ից մինչև 4,57 միավոր։ Poolin-ից ստացված միջոցները ներկայացվում են որպես կրիպտոարժույթների դրամափոխանակման արդյունք, ինչը փաստացի վկայում է կրիպտոակտիվների համակարգված մոնետիզացման մասին։

Բացի եկամուտներից, Տիգրան Ավինյանը հայտարարագրել է խոշոր չափի կանխիկ գումարների առկայություն։ 2022 թվականին՝ 26 միլիոն 300 հազար դրամ և 3000 ԱՄՆ դոլար, 2023 թվականին՝ 17 միլիոն 800 հազար դրամ, իսկ 2024 թվականին՝ 24 միլիոն 430 հազար դրամ։

Կանխիկ միջոցների նման ծավալը, հատկապես պաշտոնավարման ընթացքում, ինքնին հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող հանգամանք է և պահանջում է պարզաբանում դրանց ձևավորման աղբյուրների վերաբերյալ։

Անշարժ գույքի հայտարարագրման առանձնահատկություններ

2022–2024 թվականների հայտարարագրերում արձանագրվել է Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում գտնվող անհատական բնակելի տան փաստացի սեփականատիրություն՝ կից տնտեսություններով։ Սակայն տվյալ գույքը չի ներկայացվել որպես ձեռքբերված գույք, իսկ 2021 թվականի հայտարարագրում այն բացակայում է։

Այս փաստերը, ինչպես նաև բանկային փոխանցումների առանձնահատկությունները, որոնք կատարվել են առևտրային կազմակերպություններից՝ առանց վարկային պարտավորությունների հայտարարագրման, ցույց են տալիս, որ Տիգրան Ավինյանի եկամուտների, կանխիկ միջոցների, կրիպտոարժութային ակտիվների և գույքի ձևավորման մեջ առկա են համակարգային և միմյանց հետ փոխկապակցված տարրեր, որոնք պահանջում են լրացուցիչ պարզաբանում։ Ներկայացված տվյալները հանրային նշանակություն ունեցող հարցեր են առաջացնում և կարող են դառնալ իրավական և ինստիտուցիոնալ գնահատման առարկա համապատասխան մարմինների կողմից։

«Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ֆինանսավորման աղբյուրները՝ պետական պայմանագրերից մինչև բիզնեսի ներկայացուցիչներ

«Ինֆոքոմ» հետաքննական կենտրոնը ուսումնասիրել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» (ՔՊ) կուսակցության 2024 թվականի տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունը և պարզել, որ կուսակցությանը ֆինանսավորել են մի շարք անձանց, որոնց բիզնեսները կապված են պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ միլիոնավոր դրամների պայմանագրերով, պետական արտոնություններով, ինչպես նաև կառավարող ուժի ներկայացուցիչներին փոխկապակցված բիզնեսների ներկայացուցիչներ, կառուցապատողներ և այլք։

Հետաքննության արդյունքում պարզվել է, որ 2024 թվականին կուսակցությանը նվիրատվություններից ստացված 139 միլիոն դրամի ավելի քան 80%-ը ձևավորվել է 1 միլիոն և ավելի դրամ նվիրաբերած 54 անձանց փոխանցումներից, որոնցից 31-ը նվիրաբերել են առավելագույն սահմանաչափով՝ 2․5 միլիոն դրամ։

«Պլատինե շաբաթ»․ 3 օրում՝ 34 միլիոն դրամ

Մայիսի 13-ին ՔՊ կուսակցությանը 2.5 միլիոն դրամ է փոխանցել Գարեգին Հովիկյանը, որը «Ա. Մելքոնյան» ընկերության սեփականատերն է, որն ավելի հայտնի է «Կաթենի» կաթնամթերքի ապրանքանիշով։ Մեկ ամիս անց Գարեգին Հովիկյանի եղբայրը՝ Հրանտ Հովիկյանն է ՔՊ-ին փոխանցել 2 միլիոն դրամ։

Հատկանշական է, որ «Ա. Մելքոնյան» ընկերության «խելացի» անասնաշենքը կառուցվել է Էկոնոմիկայի նախարարության կողմից իրականացվող «խելացի» անասնաշենքերի կառուցման պետական օժանդակության ծրագրի շրջանակներում։

«Ոսկե շաբաթ»․ 3 օրում՝ 29 միլիոն դրամ

Մարտի 29-ին ՔՊ կուսակցությանը 2.5-ական միլիոն դրամ են փոխանցել Խաչատուր Սուքիասյանի ընտանիքին պատկանող «Սիլ Մաազա» ընկերության տնօրեն Արգիշտի Սահինյանը, «Սիլ Կոնցեռն» ընկերության տնօրեն Էդգար Մկրտչյանը և «Սիլ» հանքային ջրերի գործարան ՍՊԸ տնօրեն Վահագն Ալեքսանյանը։ Ապրիլի 1-ին ՔՊ-ին 2.5 միլիոն դրամ է փոխանցել Արիկ Սուքիասյանը՝ Խաչատուր Սուքիասյանի եղբոր՝ Ռոբերտ Սուքիասյանի որդին։

Նույն օրը ՔՊ-ին 2.5 միլիոն դրամ է փոխանցել նաև Մոհամադ Մաքքին, որը հայտնի է իր «Իմպերիալ լայֆսթոք» ՍՊԸ-ով, որը զբաղվում է կենդանիների մեծածախ առևտրով։

«Արծաթե շաբաթ»․ 6 օրում՝ ավելի քան 20 միլիոն դրամ

Հունիսի 5-ին ՔՊ կուսակցությանը 1 միլիոն դրամի նվիրատվություն է կատարել «Պրինտարմ դանվեստ» ընկերության սեփականատեր Անդրանիկ Բախտավորյանը, որը նույն տարվա դեկտեմբերի 25-ին էլ 1․5 միլիոն դրամ է փոխանցել։ Վերջինիս ընկերությունը 2018 թվականի հոկտեմբերին, 2020 թվականի մարտին և 2023 թվականի հուլիսին Կառավարությունից ստացել է մաքսային արտոնություններ։

Հիշատակման արժանի նվիրատուներ

Դեկտեմբերի 12-ին ՔՊ կուսակցությանը 2.5-ական միլիոն դրամներ են փոխանցել «Ռան օյլ» ընկերության նախկին սեփականատեր Ռոբերտ Գալուստյանը և Ալեն Սիմոնյանի որդու կնքահայրը՝ Էդգար Ավագյանը, որոնք գործընկերներ են և Ծաղկաձորում կառուցվող «Պալլադա» համալիրի նախկին համասեփականատերեր են։

Այսպիսով, 2024 թվականի ընթացքում կուսակցությանը նվիրատվություններից ստացված միլիոնավոր դրամների մեծ մասը կատարվել են խմբերով՝ նույն կամ իրար մոտ օրերի ընթացքում։

Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների նոր փուլ. Թուրքական պահանջներն ու Փաշինյանի քայլերը

ՀՀ կառավարության աղբյուրների տեղեկատվությամբ, որոշ ժամանակ առաջ Թուրքիայի ներկայացուցիչ Սերդար Քըլըչը ԱՄՆ-ի ճնշումների ներքո Նիկոլ Փաշինյանին է փոխանցել իրենց նոր առաջարկները։

Առաջին հերթին, Անկարան առաջարկում է 2026 թվականի հունվարի 1-ից Հայաստանի և Թուրքիայի միջև սահմանը բացել դիվանագիտական անձնագիր ունեցողների և երրորդ երկրների քաղաքացիների համար։ Սակայն, ինչպես նշվում է, Թուրքիան պատրաստ չէ բեռների համար սահմանները բացել։

Որպես միջանկյալ քայլ, որոշվել է փոփոխություն կատարել բեռափոխադրումների փաստաթղթավորման համակարգում։ Այսուհետ, Վրաստանի տարածքով Թուրքիայից Հայաստան մուտք գործող բեռների ուղեկցող փաստաթղթերում վերջնական նպատակակետն այլևս կնշվի Հայաստանը, այլ ոչ թե Վրաստանը, ինչպես նախկինում էր սովորություն։

Այնուհետև, Թուրքիան երկկողմ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման մասին արձանագրություն է մշակել։ Այս փաստաթղթի ստորագրման պայմանը, սակայն, Թուրքիայի կողմից առաջադրված է ոչ ստանդարտ պահանջի տեսքով։ Ըստ պայմանագրի, այդ փաստաթղթի ստորագրմանը Թուրքիա պետք է մեկնի անձամբ ՀՀ իշխանության ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանը։ Թեև նման փաստաթղթերը, որպես կանոն, ստորագրվում են արտաքին գործոց նախարարների մակարդակով, Թուրքիան, ըստ աղբյուրի, որոշել է մի ավելորդ անգամ «նվաստացնել» ՀՀ իշխանություններին։

Երրորդ պահանջը վերաբերում է երկաթուղու շինարարությանը։ Թուրքական կողմը պահանջել է, որ Հայաստանը շտապ կարգով սկսի երկաթուղու շինարարություն Երասխից մինչև ադրբեջանական սահման և Ախուրիկից մինչև թուրքական սահման հատվածներում։ Քանի որ Հայաստանի բյուջեում նման ֆինանսավորման համար միջոցներ չկան, Փաշինյանին առաջարկվել է այդ ծախսերը դնել Ռուսաստանի վրա՝ օգտվելով Հարավկովկասյան երկաթուղու կոնցեսիայի պայմանագրից, որը գործում է մինչև 2038 թվականը։

Այս հարցի շուրջ բանակցությունները, ըստ աղբյուրի, օրեր առաջ Փաշինյանի Ռուսաստան մեկնելու հիմնական պատճառն էին։ Փաշինյանը, ըստ տեղեկությունների, հաջողվել է համոզել Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին, որ այդ հատվածները կառուցվեն Ռուսաստանի միջոցների հաշվին։ Բնականաբար, Ռուսաստանն էլ իր հակընդդեմ պահանջները կամ պայմանները ներկայացրել է, և թերևս ստացել է Փաշինյանի համաձայնությունը։

—

Այլ նորություններ

ՀՀ 2024 թվականի պետական բյուջեի եկամուտները կկազմեն 151.5 մլրդ դրամ, ծախսերը՝ 156.8 մլրդ դրամ, իսկ դեֆիցիտը՝ 5.3 մլրդ դրամ։
Միքայել Սրբազանը կշարունակի մնալ բժիշկների վերահսկողության տակ և ստանալ հետվիրահատական բուժում։
Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում «Մայր Հայաստանը» մասնակցում է տարեվերջյան պատարագի։
ՀՀ կառավարությունում պաշտոնների փոփոխությունից հետո նկատվում է եկամուտների կտրուկ աճ։
«Մայր Հայաստան»-ի ակցիան՝ ի պաշտպանություն Եկեղեցու և ընդդեմ հակաեկեղեցական արշավին միացած «հոգևորականների»։