Երևանի 2026 թվականի բյուջեի վերլուծություն
«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը ներկայացնում է Երևան քաղաքի 2026 թվականի բյուջեի մանրամասն վերլուծություն, որի արդյունքում առանձնացվել են մի քանի կարևոր դրույթներ։
Բյուջեի հիմնական առանձնահատկությունները
Ընդհանուր առմամբ, 2026 թվականի բյուջեն նախատեսում է 156.8 մլրդ դրամ ծախսեր, ինչը 2.7 մլրդ դրամով կամ 1.7%-ով ավելի քիչ է, քան 2025 թվականին։ Այս նվազումը հատկապես զգալի է ընթացիկ ծախսերի մասով, որոնք կրճատվելու են 7.4 մլրդ դրամով (4.9%)։
Սակայն, ծախսերի կառուցվածքում նկատվում է մի անհանգստացնող միտում։ Չնայած ընթացիկ ծախսերը նվազում են, դրանց բաղադրիչներից մեկի՝ պարգևատրումների, դրամական խրախուսումների և հատուկ վճարների համար նախատեսված միջոցները 2026 թվականին աճելու են 73.8%-ով։ Այս ցուցանիշը 2023 թվականից սկսած տարեցտարի կտրուկ աճում է, և 2026 թվականի ցուցանիշը ավելի քան 7.1 անգամ գերազանցելու է 2022 թվականին ծախսված գումարը։
Այս աճի պատճառը կարելի է տեսնել 2025 թվականի բյուջեի կատարման հաշվետվության մեջ։ Ըստ այդ հաշվետվության՝ 2025 թվականի 9 ամիսների ընթացքում պարգևատրումներին ուղղված միջոցները 2.3 անգամ ավելացել են ընթացիկ տարվա հաստատված բյուջեով պլանավորվածի համեմատ, իսկ հաստատված բյուջեի ցուցանիշը նույնիսկ 46.1%-ով բարձր էր նախորդ տարվա համեմատ։ Փաստացի, 2025 թվականի 9 ամիսներին արդեն իսկ ծախսվել է 1.8 անգամ ավելի շատ գումար, քան ամբողջ տարվա համար էր նախատեսված հաստատված բյուջեով։
Կապիտալ ծախսերի կատարման կասկածելի իրատեսականություն
Բյուջետային ուղերձում նախատեսված կապիտալ ծախսերի մակարդակը և մի քանի տարի շարունակ կապիտալ ծախսերի թերակատարման փաստը 2026 թվականին դրանց կատարման իրատեսականության վերաբերյալ լուրջ կասկածներ են առաջացնում։
Օրինակ, «Երևանի մետրոպոլիտենի ենթակառուցվածքների կառուցում» ծրագրի համար 2026 թվականի բյուջեով նախատեսված է 2.0 մլրդ դրամ՝ «Աջափնյակ վարչական շրջանի մետրոպոլիտենի նոր կայարանի կառուցման աշխատանքների մեկնարկի իրականացման համար»։ Սակայն 2025 թվականի բյուջեով նույն ծրագրի համար նախատեսված էր 9.6 մլրդ դրամ՝ նույն նպատակով։ Այսպիսով, ենթադրվում է, որ ընթացիկ տարում կառուցման աշխատանքներ չեն իրականացվել, և դրանք պլանավորվում են մեկնարկել միայն 2026 թվականին՝ ընթացիկ տարվա բյուջեով նախատեսվածից մի քանի անգամ պակաս միջոցներով։
Նույնպիսի հարցեր են առաջանում նաև «Նախագծային աշխատանքներ» ծրագրի մասին։ 2026 թվականի բյուջեով նախատեսված միջոցների մի մասը նախատեսվում է օգտագործել «մետրոպոլիտենի՝ «Զորավար Անդրանիկ» և «Սասունցի Դավիթ» կայարանների միջանկյալ հատվածում նոր վերգետնյա կայարանի կառուցման համար նախագծանախահաշվային փաստաթղթեր ձեռք բերելու» նպատակով։ Քանի որ 2025 թվականի բյուջեի կատարման մասին տեղեկատվություն բացակայում է, հնարավոր չէ պարզել՝ 2026 թվականի բյուջեով այս ծրագրի գծով ծախսերի նախատեսման պատճառը 2025 թվականի ցածր կատարողականն է, թե՞ քաղաքային իշխանությունների համար մետրոպոլիտենի նոր կայարանի կառուցումը նույնիսկ նախագծային փուլում այնքան բարդ գործ է, որ պահանջում է մի քանի տարվա նախապատրաստական աշխատանքներ։
Պլանավորման որակի խնդիր
Բյուջեի հաշվեկշռի փաստացի ցուցանիշը 2018 թվականից ի վեր մշտապես կտրուկ տարբերվել է պլանավորվածից։ Պլանային և փաստացի ցուցանիշների միջև այս զգալի շեղումները միայն պակասուրդին չեն վերաբերում։ Տպավորություն է, որ գալիք տարվա բյուջետային ցուցանիշները պլանավորելիս քաղաքային իշխանությունները հաշվի չեն առնում նախորդ տարվա և ընթացիկ տարվա անցած ամիսների փաստացի ձևավորված ցուցանիշները, ինչը խոսում է պլանավորման ցածր որակի մասին։
Այս վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Երևանի 2026 թվականի բյուջեն, թեև նախատեսում է ընդհանուր ծախսերի նվազում, պարունակում է մի քանի անհանգստացնող միտումներ, որոնք կարող են խոչընդոտել քաղաքի զարգացման ռազմավարական նպատակների իրականացմանը։